5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2.Kitap Sayfa 79

Harika bir pekiştirme etkinliği! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi bu soruları birlikte, adım adım ve anlayarak çözeceğiz. Maddenin hâl değişimi konusunu ne kadar iyi öğrendiğimizi görelim. Hazırsanız, başlayalım!

Soru 1: Aşağıdaki tabloda günlük yaşamda karşılaşılan hâl değişim olayları verilmiştir. Bu hâl değişim olaylarının ısı alma/verme durumunu belirleyelim ve uygun kutuyu “✓” ile işaretleyelim.

Çözüm:

Sevgili çocuklar, unutmayın ki bir maddenin katıdan sıvıya, sıvıdan gaza geçmesi için çevresinden ısı alması gerekir. Tıpkı bir buzu eritmek için güneşe koymak gibi! Tam tersi, gazdan sıvıya veya sıvıdan katıya geçmesi için de çevresine ısı vermesi, yani soğuması gerekir. Kışın suların donması gibi düşünebilirsiniz.

Şimdi bu bilgiyi kullanarak tablomuzu dolduralım:

• Olay: Ele dökülen kolonyanın buharlaşması

  Adım 1: Kolonya sıvı bir maddedir. Buharlaşma ise sıvının gaz hâle geçmesidir.
  Adım 2: Sıvıdan gaza geçmek için maddenin enerjiye, yani ısıya ihtiyacı vardır. Kolonya bu ısıyı nereden alır? Tabii ki elimizden! Bu yüzden elimiz serinler. Demek ki kolonya bizden ısı almıştır.
  Sonuç: Isı alır. ✓

• Olay: Kar taneciklerinin oluşması

  Adım 1: Kar taneleri, havadaki su buharının (gaz) aniden donarak katı hâle geçmesiyle oluşur. Bu olaya kırağılaşma deriz.
  Adım 2: Gaz hâlden doğrudan katı hâle geçmek, maddenin enerjisini kaybetmesi demektir. Yani çevresine ısı vermesi gerekir.
  Sonuç: Isı verir. ✓

• Olay: Çaydanlıktaki suyun kaynaması

  Adım 1: Su, sıvı bir maddedir. Kaynama ile su buharı, yani gaz hâle geçer.
  Adım 2: Suyu kaynatmak için ne yaparız? Ocağın altını açarız, yani ona sürekli ısı veririz. Demek ki su, gaz hâle geçmek için ısı alır.
  Sonuç: Isı alır. ✓

• Olay: Islak çamaşırların kuruması

  Adım 1: Çamaşırların üzerindeki su (sıvı), buharlaşarak havaya karışır (gaz).
  Adım 2: Bu buharlaşma olayının gerçekleşmesi için suyun ısıya ihtiyacı vardır. Bu ısıyı Güneş’ten veya havanın sıcaklığından alır. Yani ısı alır.
  Sonuç: Isı alır. ✓

• Olay: Araçların üzerinde buz tabakasının oluşması

  Adım 1: Soğuk havalarda araçların üzerindeki su damlaları (sıvı) donarak buza (katı) dönüşür.
  Adım 2: Sıvıdan katıya geçmek için maddenin soğuması, yani enerjisini dışarıya vermesi gerekir. Su, ısısını soğuk havaya vererek donar. Yani ısı verir.
  Sonuç: Isı verir. ✓

• Olay: Erimiş çikolatanın buzlukta katılaşması

  Adım 1: Erimiş çikolata sıvıdır. Buzlukta katı hâle geçer.
  Adım 2: Buzluk, içindeki yiyeceklerin ısısını alarak onları soğutur. Çikolata da katılaşmak için ısısını buzluğa verir.
  Sonuç: Isı verir. ✓

• Olay: Sabah saatlerinde çimenlerin üzerinde su damlacıklarının olması

  Adım 1: Bu olaya çiğ diyoruz. Havadaki su buharı (gaz), soğuk çimenlere veya yapraklara değince sıvı su damlacıklarına dönüşür. Bu olayın adı yoğuşmadır.
  Adım 2: Gaz hâlden sıvı hâle geçmek için su buharının soğuması, yani çevresine ısı vermesi gerekir.
  Sonuç: Isı verir. ✓

• Olay: Kıyafetlerin arasına konulan naftalinin bir süre sonra kaybolması

  Adım 1: Naftalin katı bir maddedir. Kaybolması, onun doğrudan gaz hâle geçtiğini gösterir. Katıdan doğrudan gaza geçmeye süblimleşme denir.
  Adım 2: Katıdan gaza geçmek için maddenin enerjiye, yani ısıya ihtiyacı vardır. Naftalin, bu ısıyı ortamdan alır.
  Sonuç: Isı alır. ✓

Soru 2: Günlük yaşamda karşılaştığımız başka hâl değişim olaylarını tabloya yazalım. Bu hâl değişim olaylarının ısı alma/verme durumunu belirleyelim ve uygun kutuyu “✓” ile işaretleyelim.

Çözüm:

Harika! Şimdi de kendi örneklerimizi bulalım. Aklınıza gelen bir sürü örnek olabilir, ben size birkaç tane yazıyorum. Siz de defterinize kendi bulduğunuz örnekleri yazabilirsiniz.

• Olay: Dondurmanın erimesi

  Adım 1: Dondurma katı (veya katıya yakın) bir maddedir. Eriyince sıvı hâle geçer.
  Adım 2: Katıdan sıvıya geçmek için (erime), maddenin çevresinden ısı alması gerekir. Dondurma, havanın sıcaklığını alır ve erir.
  Sonuç: Isı alır. ✓

• Olay: Buzluğa konan suyun donması

  Adım 1: Su sıvıdır, buzlukta donarak katı hâle (buz) geçer.
  Adım 2: Sıvıdan katıya geçmek için (donma), suyun soğuması yani ısısını dışarı vermesi gerekir. Buzluk, suyun ısısını alır ve su donar.
  Sonuç: Isı verir. ✓

• Olay: Banyo yaptıktan sonra aynanın buğulanması

  Adım 1: Sıcak sudan çıkan su buharı (gaz), soğuk olan aynaya çarpar ve küçük su damlacıklarına (sıvı) dönüşür. Bu bir yoğuşma olayıdır.
  Adım 2: Gazdan sıvıya geçmek için su buharının soğuması, yani ısısını aynaya vermesi gerekir.
  Sonuç: Isı verir. ✓

• Olay: Tavadaki tereyağının erimesi

  Adım 1: Tereyağı katı bir maddedir. Isıtılan tavada sıvı hâle geçer.
  Adım 2: Katıdan sıvıya geçmek için (erime), tereyağının ocaktan ısı alması gerekir.
  Sonuç: Isı alır. ✓

Umarım tüm açıklamalar anlaşılmıştır. Gördüğünüz gibi, maddenin hâl değiştirmesi tamamen ısıyla ilgili bir durum. Harika iş çıkardınız, tebrikler!