Harika bir başlangıç yapıyoruz sevgili öğrencilerim! Fen Bilimleri dersimizin en keyifli konularından biri olan “Isı ve Sıcaklık” ünitesine hoş geldiniz. Bu ünitede, günlük hayatta sıkça kullandığımız ama bazen karıştırdığımız bu iki önemli kavramı derinlemesine öğreneceğiz. Şimdi kitabımızdaki ilk istasyonlarda yer alan soruları birlikte inceleyelim ve cevaplayalım.
HAZIRLIK İSTASYONU
“Deniz kıyısında hava, 38 derece Celsius (derece Selsiyus) olarak ölçüldü.” ifadesinde bahsedilen ölçüm değeri ısı mıdır yoksa sıcaklık mıdır? Fikirlerimizi yazalım.
Çözüm ve Açıklama:
Merhaba çocuklar, bu soru aslında ısı ve sıcaklık arasındaki en temel farkı anlamamız için harika bir fırsat! Bu iki kelimeyi sık sık birbirinin yerine kullansak da, fen bilimlerinde bambaşka anlamlara gelirler. Gelin bu farkı basitçe öğrenelim.
Sıcaklık: Bir maddenin taneciklerinin ne kadar hızlı hareket ettiğini, yani o maddenin ne kadar sıcak veya soğuk olduğunu gösteren bir ölçümdür. Tıpkı boyumuzu cetvelle ölçtüğümüz gibi, sıcaklığı da termometre ile ölçeriz. Birimi ise genellikle derece Celsius (°C) olarak ifade edilir.
Isı: Sıcaklıkları farklı olan maddeler arasında alınıp verilen bir enerjidir. Isı, her zaman sıcaklığı yüksek olan maddeden sıcaklığı daha düşük olan maddeye doğru akar. Isı bir enerji olduğu için termometre ile doğrudan ölçülemez, birimi Kalori (cal) veya Joule (J)’dür.
Şimdi bu bilgilerle sorumuza tekrar bakalım:
Adım 1: Cümleyi dikkatlice okuyalım. “Deniz kıyısında hava, 38 derece Celsius olarak ölçüldü.” diyor.
Adım 2: Cümledeki ölçüm birimine odaklanalım. Birim “derece Celsius”. Az önce öğrendiğimiz gibi, derece Celsius (°C) sıcaklık birimidir.
Adım 3: Havanın bu değerini ölçmek için hangi aleti kullanırız? Tabii ki termometre! Termometre de sıcaklığı ölçen bir alettir.
Sonuç:
Tüm bu ipuçlarını birleştirdiğimizde, “38 derece Celsius” olarak ifade edilen değerin bir enerji olan ısıyı değil, bir ölçüm olan SICAKLIĞI belirttiğini net bir şekilde anlıyoruz.
MERAK İSTASYONU
Isı ve sıcaklık konusunda merak ettiklerimizi yazalım.
Açıklama:
Bilimin en güzel yanı merak etmektir! Bu bölümde amacımız, aklımıza takılan soruları korkusuzca sormak ve cevaplarını araştırmaktır. Isı ve sıcaklık konusuyla ilgili sizin aklınıza neler geliyor? Ben de sizin gibi bir 5. sınıf öğrencisi olsaydım neleri merak ederdim diye düşündüm ve bazı örnekler hazırladım. Belki bu sorular size de ilham verir:
- Bir maddeye sürekli ısı verirsek sıcaklığı sonsuza kadar artar mı?
- Kışın giydiğimiz yün kazaklar bizi nasıl sıcak tutuyor? Kazaklar kendi kendine ısı mı üretiyor?
- Elimize bir buz parçası aldığımızda neden elimiz üşür? Buz mu bize soğukluk veriyor, yoksa bizim elimizden buza bir şey mi geçiyor?
- Termometrenin içindeki o kırmızı sıvı, hava ısınınca neden yukarı doğru tırmanıyor?
- Kaynayan bir su 100°C ise, kaynayan bir tencere dolusu çorba da mı 100°C’dir? Peki ikisinin ısısı aynı mıdır?
Siz de bunlar gibi kendi merak ettiğiniz, aklınıza takılan soruları bu bölüme yazabilirsiniz. Unutmayın, en iyi öğrenme, merakla sorulan soruların peşinden gitmekle olur!