5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2.Kitap Sayfa 76
Harika bir etkinlik! Sevgili öğrencilerim, gelin hep birlikte bu “Muma Ne Oldu?” deneyini adım adım inceleyelim ve soruları cevaplayalım. Bu deneyle maddenin ısıyla nasıl değiştiğini gözlemleyeceğiz. Hazırsanız, başlayalım!
ETKİNLİK İSTASYONU: Muma Ne Oldu?
Bu deneyde amacımız, katı bir madde olan mumun ısı aldığında ve ısı verdiğinde nasıl bir değişime uğradığını, yani hal değiştirip değiştirmediğini gözlemlemek.
Tahmin Et
Mum ısıtıldığında ve soğutulduğunda mumda ne gibi değişiklikler oluşabilir? Tahminlerimizi yazalım.
Çözüm ve Açıklama:
Bu adıma başlamadan önce biraz düşünelim. Elimize bir parça buz aldığımızda ne olur? Vücudumuzun ısısıyla hemen erimeye başlar, değil mi? Mum da katı bir madde. O zaman mumu ısıttığımızda ne olabilir? Bence mum da buz gibi eriyerek sıvı hale geçecektir. Peki, bu sıvı mumu tekrar soğutursak ne olur? Tıpkı suyu dondurucuya koyduğumuzda donup buz olması gibi, sıvı mumun da tekrar katılaşacağını, yani donacağını tahmin ediyorum.
Kısacası tahminimiz şöyle olabilir: Mum ısıtıldığında erir ve sıvılaşır. Soğutulduğunda ise donar ve tekrar katılaşır.
Gözlemle (Isıtma Aşaması)
Mumda meydana gelen değişimleri gözlemleyelim ve gözlemlerimizi yazalım.
Çözüm ve Açıklama:
Adım 1: Mumu küçük beherglasın içine koyduk ve ispirto ocağıyla alttan ısıtmaya başladık.
Adım 2: Bir süre sonra mumun yavaş yavaş şeklinin bozulduğunu ve sıvılaşmaya başladığını gördük. Isı almaya devam ettikçe, beherglasın içindeki katı mumun tamamı eriyerek şeffaf bir sıvıya dönüştü.
Gözlemimiz: Katı haldeki mum, ısı enerjisi alarak sıvı hale geçti. Maddenin ısı alarak katı halden sıvı hale geçmesine biz ERİME diyoruz. Demek ki mum eridi!
Gözlemle (Soğutma Aşaması)
Mumda meydana gelen değişimleri gözlemleyelim ve gözlemlerimizi yazalım.
Çözüm ve Açıklama:
Adım 1: İspirto ocağını söndürdük. İçinde erimiş, yani sıvı halde mum bulunan beherglası, soğuk su dolu daha büyük bir beherglasın içine dikkatlice yerleştirdik.
Adım 2: Sıvı mumun soğuk suyun etkisiyle yavaş yavaş renginin bulanıklaştığını ve tekrar katı bir görünüm almaya başladığını gözlemledik. Bir süre bekledikten sonra, sıvı mumun tamamı tekrar katılaştı ve beherglasın şeklini aldı.
Gözlemimiz: Sıvı haldeki mum, kendisinden daha soğuk olan suya ısı vererek katı hale geçti. Maddenin ısı vererek sıvı halden katı hale geçmesine ise DONMA adını veriyoruz. Yani eriyen mumumuz tekrar dondu!
Açıkla
Mum ısı aldığında ve ısı verdiğinde ısının etkileri neler olmuştur? Etkinliğin başlangıcında yaptığımız tahminlerle karşılaştırarak yazalım.
Çözüm ve Açıklama:
Bu deneyin sonunda gördük ki, en başta yaptığımız tahminler doğruymuş! Haydi sonuçlarımızı toparlayalım:
- Mum, ispirto ocağından ısı aldığında katı halden sıvı hale geçti. Bu olaya erime denir.
- Erimiş sıvı mum, soğuk suya ısı verdiğinde ise sıvı halden tekrar katı hale geçti. Bu olaya da donma denir.
Sonuç olarak, ısı maddelerin halini değiştirebilir. Erime ve donma, maddenin fiziksel halindeki değişimlerdir. Mum eridiğinde ya da donduğunda yok olmadı, sadece şekli ve hali değişti. Bu harika bir hal değişimi örneğiydi!