Merhaba sevgili öğrencilerim!
Ben sizin 5. Sınıf Fen Bilimleri öğretmeninizim. Kitabımızdaki bu güzel üniteye başlangıç sorularını birlikte analiz edip cevaplayalım. Bu sorular, konuya başlamadan önce biraz düşünmemiz ve merakımızı harekete geçirmemiz için harika bir fırsat!
Haydi başlayalım!
***
HAZIRLIK İSTASYONU
Buz sarkıtlarının su damlacıklarına dönüşmesinde hangi faktör etkili olmuş olabilir? Fikirlerimizi yazalım.
Harika bir gözlem sorusu! Bu soruyu cevaplamak için hem resme dikkatlice bakmalı hem de bildiklerimizi hatırlamalıyız. Haydi adım adım düşünelim.
Adım 1: Resimde ne görüyoruz?
Resimde bir çatının kenarında kışın oluşmuş buz sarkıtları var. Bu buz sarkıtları, maddenin katı hâlidir. Ama dikkat ederseniz, sarkıtların uçlarından su damlacıkları süzülüyor. Su ise maddenin sıvı hâlidir. Yani burada bir hâl değişimi yaşanıyor. Madde, katı hâlden sıvı hâle geçiyor.
Adım 2: Katı bir madde nasıl sıvı hâle geçer?
Bir maddenin katı hâlden sıvı hâle geçmesi olayına biz erime diyoruz. Peki bir buz parçasının erimesi için neye ihtiyacı vardır? Tabii ki ısıya! Buz, çevresinden ısı aldığında erimeye başlar ve suya dönüşür.
Adım 3: Buz sarkıtları ısıyı nereden almış olabilir?
Görsele tekrar bakalım. Güneşin ışıkları buz sarkıtlarına vuruyor ve onları parlatıyor. Güneş, en büyük ısı ve ışık kaynağımızdır. Demek ki buz sarkıtları, güneşin ısısıyla erimeye başlamış. Ayrıca, havanın sıcaklığı da artmış olabilir. Hava sıcaklığı 0 derecenin üzerine çıktığında da buz erir.
Sonuç:
Buz sarkıtlarının su damlacıklarına dönüşmesindeki en önemli faktör ISI‘dır. Bu ısıyı da büyük ihtimalle Güneş sağlamaktadır veya hava sıcaklığının artması etkili olmuştur. Bu ısı sayesinde katı hâldeki buz eriyerek sıvı hâldeki suya dönüşmüştür.
***
MERAK İSTASYONU
Isının maddeler üzerindeki etkilerine dair merak ettiklerimizi yazalım.
Bu bölüm tamamen sizin merakınıza ve hayal gücünüze kalmış! Bilim, merak etmekle başlar. Isının maddeleri nasıl değiştirdiğini düşününce aklımıza bir sürü ilginç soru gelebilir. Ben size ilham vermesi için birkaç örnek yazayım, siz de kendi merak ettiklerinizi ekleyin olur mu?
İşte benim aklıma gelen bazı merak dolu sorular:
- Tenceredeki su kaynayınca neden buhar çıkar? Buhar da su mudur?
- Bütün katı maddeler buz gibi erir mi? Mesela demir bir kaşığı ısıtırsak o da eriyip sıvı olur mu?
- Kışın camlar neden buğulanır? Buğulanma da bir hâl değişimi midir?
- Sıvı suyu dondurucuya koyunca buza dönüşüyor. Peki su buharını çok soğutursak ne olur?
- Kaynayan suya tuz atınca kaynaması durur mu, yoksa daha mı çabuk kaynar?
- Yazın yere dökülen su bir süre sonra neden kaybolur?
Sizin de aklınıza buna benzer ne kadar çok soru gelirse, bu üniteyi o kadar keyifli ve kolay öğreniriz. Şimdi sıra sizde, kendi merak ettiklerinizi bu listeye ekleyin!
