5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2.Kitap Sayfa 128
Harika bir etkinlik! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte bu elektrik devresi ve bilimsel deney etkinliğindeki boşlukları dolduracağız. Her soruyu adım adım, neden o kelimeyi seçtiğimizi anlayarak çözeceğiz. Hazırsanız, başlayalım!
Soru 1: Bir elektrik devresinde pil …………………. kullanılarak gösterilebilir.
Çözüm:
Sevgili çocuklar, bilim insanları ve mühendisler tüm dünyada aynı dili konuşabilmek için elektrik devresi elemanlarını çizerken resimlerini yapmak yerine özel işaretler kullanırlar. Bu özel işaretlere biz sembol diyoruz. Pilin de kendine ait bir sembolü vardır. Bu yüzden boşluğa “sembol” kelimesi gelmelidir.
Doğru kelime: sembol
Soru 2: Devre elemanlarının sembollerle gösterimi birçok yönden …………………. sağlar.
Çözüm:
Bir ampulü, pili, kabloyu tek tek çizmek hem çok zordur hem de çok zaman alır. Ama onların sembollerini çizmek saniyeler sürer! Bu da bize devre şemalarını çizerken büyük bir kolaylık sağlar. Hem de dünyanın neresine giderseniz gidin, herkes bu sembolleri anlar.
Doğru kelime: kolaylık
Soru 3: Bir elektrik devresinde …………………., “●—●” sembolü ile gösterilir.
Çözüm:
Bir elektrik devresinde elektriğin yolculuk ettiği yollara ihtiyacımız var, değil mi? İşte bu yolları sağlayan ve devre elemanlarını birbirine bağlayan tellere bağlantı kablosu diyoruz. Bu sembol de düz bir çizgiden oluşur ve bağlantı kablosunu temsil eder.
Doğru kelime: bağlantı kablosu
Soru 4: Devre elemanlarının sembollerle gösterimi ortak …………………. bir dil oluşmasını sağlar.
Çözüm:
Tıpkı matematikteki rakamlar gibi, devre sembolleri de tüm dünyadaki bilim insanları için ortaktır. Bu sayede bir Türk mühendis ile bir Japon mühendis aynı devre şemasına bakıp aynı şeyi anlar. Bu ortak dil, bilimsel bir dildir.
Doğru kelime: bilimsel
Soru 5: Bir elektrik devresinde …………………., “—/ —” sembolü ile gösterilir.
Çözüm:
Elektriği istediğimiz zaman açıp kapatmamızı sağlayan devre elemanını hatırlayalım. Odamızdaki ışığı yakmak için duvardaki düğmeye basarız. İşte o düğme bir anahtar‘dır. Bu sembol, devrenin açık olduğunu, yani elektriğin geçmediğini gösteren bir anahtar sembolüdür.
Doğru kelime: anahtar
Soru 6: Bir elektrik devresinin devre …………………. çizilebilir.
Çözüm:
Elektrik devresini elemanların sembollerini kullanarak bir kağıda çizdiğimizde, o çizime devre şeması adını veririz. Yani bir nevi devrenin planını, projesini çizmiş oluruz.
Doğru kelime: şeması
Soru 7: Bir elektrik devresinde …………………., “┣|—” sembolü ile gösterilir.
Çözüm:
Devreye enerji veren, elektriğin kaynağı olan elemanımız neydi? Tabii ki pil! İşte bu sembol, bir uzun (+) ve bir kısa (-) çizgiden oluşur ve pili temsil eder.
Doğru kelime: pil
Soru 8: Bir elektrik devresinde …………………., “—⊗—” sembolü ile gösterilir.
Çözüm:
Devrede elektriğin olup olmadığını anlamamızı sağlayan, ışık veren o güzel elemanımız hangisiydi? Elbette ampul! İçinde çarpı işareti olan bu yuvarlak, ampulün sembolüdür.
Doğru kelime: ampul
Soru 9: Bilimsel bir deneyle …………………. test edilir.
Çözüm:
Bilim insanları bir soruna çözüm bulmak için önce bir tahminde bulunurlar. Bu bilimsel tahmine hipotez denir. “Acaba pil sayısını artırırsam ampul parlaklığı artar mı?” sorusu bir hipotezdir. Sonra da bu hipotezin doğru olup olmadığını anlamak için deney yaparlar.
Doğru kelime: hipotez
Soru 10: Bir deneyde araştırılan bir durum …………………. değişken olarak bilinir.
Çözüm:
Bir deneyde neyi ölçüyor, neyin sonucunu gözlemliyorsak ona bağımlı değişken deriz. Çünkü onun sonucu, bizim değiştirdiğimiz şeye “bağımlı”dır. Örneğin, pil sayısını artırdığımızda ampulün parlaklığının ne olacağını araştırıyorsak, ampulün parlaklığı bizim bağımlı değişkenimizdir.
Doğru kelime: bağımlı
Soru 11: Diğer değişkenlerin sabit tutulup ampul sayısının artırılması ampulün daha …………………. yanmasına neden olur.
Çözüm:
Adım 1: Elimizde bir pil olduğunu düşünelim. Bu pilin enerjisi, paylaşılacak bir pasta dilimi gibidir.
Adım 2: Eğer devrede tek bir ampul varsa, pastanın tamamını o yer ve çok parlak yanar.
Adım 3: Ama ampul sayısını ikiye, üçe çıkarırsak, aynı pasta dilimini daha çok ampul paylaşmak zorunda kalır. Her birine daha küçük bir dilim düşer. Bu yüzden de her bir ampul daha sönük, yani az parlak yanar.Doğru kelime: az parlak
Soru 12: Bir devrede ampul sayısı sabit tutulup pil sayısı …………………. ampul daha parlak yanar.
Çözüm:
Bu sefer devredeki ampul sayımız sabit, diyelim ki bir tane. Ona daha fazla enerji verirsek ne olur? Tabii ki daha parlak yanar! Daha fazla enerjiyi nasıl veririz? Elbette pil sayısını artırarak! Yani pil sayısı artırılırsa, ampulümüz daha parlak yanacaktır.
Doğru kelime: artırılırsa
Soru 13: Bir deneyde miktarı değiştirilen değişken …………………. değişken olarak adlandırılır.
Çözüm:
Bir deneyde sonucu neyin etkilediğini bulmak için bilerek ve isteyerek değiştirdiğimiz bir şey vardır. Mesela “Pil sayısı parlaklığı etkiler mi?” deneyinde, değiştirdiğimiz şey nedir? Pil sayısı! İşte bu, bizim değiştirdiğimiz, kimseden etkilenmeyen, özgür değişkene bağımsız değişken denir.
Doğru kelime: bağımsız
Soru 14: Bir deneyde bağımlı, bağımsız ve …………………. değişken adı verilen değişkenler bulunur.
Çözüm:
Bir deney yaparken, sadece bir şeyi değiştirmeli ve sadece bir şeyin sonucunu gözlemlemeliyiz. Geri kalan her şeyin aynı kalması gerekir ki deneyimizin sonucu doğru çıksın. İşte bu hiç değiştirmediğimiz, sabit tuttuğumuz şeylere kontrol değişkeni (veya kontrol edilen değişken) deriz. Örneğin, pil sayısının parlaklığa etkisini ölçerken ampulün cinsi, kablonun uzunluğu gibi şeyleri hiç değiştirmeyiz.
Doğru kelime: kontrol
Soru 15: Hipotezlerin doğruluğu …………………. ve gözlemlerle test edilebilir.
Çözüm:
Bir hipotez kurduğumuzda, yani bir tahminde bulunduğumuzda, onun doğru olup olmadığını oturarak anlayamayız. Ne yapmamız gerekir? Kalkıp bir düzenek kurmamız, yani bir deney yapmamız gerekir. Deney sırasında olanları dikkatlice izleriz (gözlem yaparız) ve hipotezimiz doğru mu yanlış mı anlarız.
Doğru kelime: deney
İşte bu kadar çocuklar! Bütün boşlukları mantığını anlayarak doldurduk. Unutmayın, fen bilimleri merak etmek, soru sormak ve deney yapmaktır. Harikasınız!