Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz.
Bugün kitabımızdaki “Günlük Hayatta Gölgeler” etkinliğini birlikte yapacağız. Bu etkinlik, aslında bir problemden çok, gözlem ve düşünme becerilerimizi geliştirmeye yönelik harika bir çalışma. Haydi gelin, bu etkinliği birlikte adım adım tamamlayalım ve gölgelerin gizemli dünyasını keşfedelim!
ETKİNLİK İSTASYONU: Günlük Hayatta Gölgeler
Etkinliğin Yapılışı: Günlük hayatta karşılaştığımız gölge boyu değişimlerine ilişkin örnekler verelim. Bu değişimlerin sebeplerinin neler olabileceğini aşağıdaki alana yazarak ve çizerek arkadaşlarımızla paylaşalım. Arkadaşlarımızın fikirlerini saygılı bir şekilde dinleyelim.
ÇÖZÜM VE AÇIKLAMA
Bu etkinliği tamamlamak için önce gölgelerin neden ve nasıl değiştiğini anlamamız gerekiyor. Unutmayın, bir cismin gölgesinin oluşması için bir ışık kaynağına (bizim için genellikle Güneş) ve ışığın geçmesini engelleyen opak bir cisme (mesela kendimiz, bir ağaç veya bir bina) ihtiyacımız var.
Adım 1: Gölge Boyu Neden Değişir?
Gölge boyumuzun gün içinde sürekli değişmesinin tek bir sebebi var: Güneş’in gökyüzündeki konumunun değişmesi. Aslında Güneş yer değiştirmiyor, Dünyamız kendi etrafında döndüğü için biz Güneş’i farklı konumlarda görüyoruz.
- Sabah saatlerinde Güneş doğudan, ufka yakın bir yerden doğar. Işık bize eğik bir açıyla geldiği için gölgemiz uzun olur.
- Öğle saatlerinde Güneş tam tepemizde olur. Işık bize dik bir açıyla geldiği için gölgemiz en kısa halini alır. Hatta neredeyse ayaklarımızın altında küçücük kalır.
- Akşam saatlerinde ise Güneş batıdan, yine ufka yakın bir konumdan batar. Işık yine eğik bir açıyla geldiği için gölgemiz tekrar uzar.
Adım 2: Etkinlik Alanına Ne Yazabiliriz?
İlk boşluğa bu gözlemlerimizi ve nedenlerini yazabiliriz. İşte size bir örnek:
Gün içinde kendi gölgemi veya okulumuzun bahçesindeki bayrak direğinin gölgesini gözlemledim.
Sabah okula geldiğimde gölgem çok uzundu. Öğle tatilinde dışarı çıktığımda ise gölgemin kısacık olduğunu fark ettim. Akşam eve dönerken gölgem yine sabahki gibi uzamıştı.
Bu durumun sebebi, Dünya’nın kendi etrafında dönmesiyle Güneş’in gökyüzündeki konumunun gün boyunca değişmesidir. Güneş’in ışınları sabah ve akşam eğik açıyla, öğlen ise dik açıyla geldiği için gölge boyları değişir.
Adım 3: Etkinlik Alanına Ne Çizebiliriz?
İkinci, daha geniş olan boşluğa ise bu anlattıklarımızı basit bir çizimle gösterebiliriz. Çizim yapmak, anladıklarımızı göstermenin en eğlenceli yollarından biridir!
- Bir tane çocuk veya bir ağaç çizebiliriz.
- Sonra bu çocuğun veya ağacın yanına 3 farklı konumda Güneş çizebiliriz:
- Sabah Güneşi: Ufka yakın, sağ tarafta. Çocuğun gölgesini sola doğru uzun bir şekilde çizeriz.
- Öğle Güneşi: Tam tepede. Çocuğun gölgesini ayaklarının dibinde kısacık çizeriz.
- Akşam Güneşi: Ufka yakın, sol tarafta. Çocuğun gölgesini sağa doğru yine uzun bir şekilde çizeriz.
Bu çizim, gölge boyunun Güneş’in konumuna göre nasıl değiştiğini harika bir şekilde özetleyecektir.
BİLGİ İSTASYONU İLE BAĞLANTI
Bakın, kitabımızdaki “Bilgi İstasyonu” bölümü de bu konuya ne kadar güzel bir örnek vermiş! Sivas’taki Divriği Ulu Camii’nin kapısında, yılın belirli aylarında ve günün belirli saatlerinde bir insan silüeti şeklinde gölge oluşuyormuş. Bu, tesadüf değil! Yüzlerce yıl önce yaşamış atalarımız, Güneş’in hareketlerini ve gölgelerin nasıl oluştuğunu o kadar iyi biliyorlarmış ki, bunu mimaride bir sanat eserine dönüştürmüşler. Bu da bize bilimin ne kadar eski ve ne kadar etkileyici olduğunu gösteriyor.
Umarım bu açıklamalar etkinliği daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Şimdi sıra sizde! Kendi gözlemlerinizi yazın ve kendi harika çizimlerinizi yapın. Başarılar dilerim!