5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2.Kitap Sayfa 77
Harika bir etkinlik! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben sizin 5. Sınıf Fen Bilimleri öğretmeninizim. Şimdi sizlerle birlikte bu “Suya Ne Oldu?” deneyini adım adım inceleyip, bir bilim insanı gibi gözlemlerimizi ve sonuçlarımızı yazacağız. Haydi başlayalım!
Etkinlik Adı: Suya Ne Oldu?
Amacımız: Sıvı bir madde olan suyun ısıtıldığında nasıl bir değişim geçirdiğini gözlemlemek.
Tahmin Et
Soru: Su ısıtıldığında karşılaşabileceğimiz durumları tahmin edelim.
Çözüm ve Açıklama:
Deneye başlamadan önce bir düşünelim bakalım. Bir tencerede su ısıtan annemizi veya babamızı gözümüzün önüne getirelim. Ne olur?
Bence suyu ısıtmaya başladığımızda sıcaklığı yavaş yavaş artacaktır. Bir süre sonra suyun içinden küçük küçük baloncuklar çıkmaya başlar ve su fokurdamaya başlar. Biz bu olaya kaynama diyoruz. Kaynarken de suyun üzerinden duman gibi bir şey çıkar. İşte o çıkan şey, suyun gaz hali olan su buharıdır. Yani tahminimiz, suyun sıcaklığının artacağı, kaynayacağı ve buharlaşacağı yönünde olabilir.
Gözlem
Soru: Ölçüm bilgilerini aşağıdaki tabloya yazalım.
Çözüm ve Açıklama:
Şimdi deneyi yaptığımızı ve her iki dakikada bir termometre ile suyun sıcaklığını ölçtüğümüzü hayal edelim. Elde edeceğimiz sonuçlar yaklaşık olarak aşağıdaki gibi olurdu. Gelin bu örnek tabloyu birlikte dolduralım:
Zaman (dakika): 0 dk | 2 dk | 4 dk | 6 dk | 8 dk | 10 dk | 12 dk
Sıcaklık (°C): 20 | 45 | 70 | 95 | 100 | 100 | 100
Tabloyu incelersek çok ilginç bir şey fark ederiz. Suyun sıcaklığı 100°C’ye ulaştıktan sonra, biz ısı vermeye devam etsek bile artmıyor, 100°C’de sabit kalıyor. İşte bu nokta, suyun hal değiştirdiği, yani sıvı halden gaz hale geçtiği kaynama noktasıdır!
Açıklama
Soru: Suda nasıl bir değişim meydana geldi? Etkinliğin başlangıcında yaptığımız tahminlerle karşılaştırarak yazalım.
Çözüm ve Açıklama:
Artık deneyimizi tamamladığımıza göre, gözlemlerimizi ve en başta yaptığımız tahminleri karşılaştırarak bir sonuca varalım.
Adım 1
Deneyin başında, beherglas içindeki su sıvı haldeydi ve sıcaklığı oda sıcaklığı olan 20°C idi.
Adım 2
İspirto ocağı ile suyu ısıtmaya başladığımızda, suyun ısı enerjisi aldığını ve bu sayede sıcaklığının zamanla arttığını gözlemledik. Tablomuzda da bu artışı (20, 45, 70, 95 °C) net bir şekilde gördük.
Adım 3
Suyun sıcaklığı 100°C’ye ulaştığında ise kaynamaya başladı. Bu noktadan sonra ısı vermeye devam etmemize rağmen sıcaklık sabit kaldı. Çünkü su, aldığı ısıyı artık sıcaklığını artırmak için değil, hal değiştirmek için kullanıyordu. Yani sıvı haldeki su, gaz haline (su buharına) dönüşüyordu. Maddenin ısı alarak sıvı halden gaz hale geçmesine buharlaşma denir. Kaynama, buharlaşmanın çok hızlı olduğu özel bir durumdur.
Adım 4
Sonuç olarak, deneyin başında yaptığımız “su ısınır, kaynar ve buharlaşır” tahmini doğru çıktı. Artık bu olayın bilimsel açıklamasını da biliyoruz: Isı alan suyun sıcaklığı kaynama noktasına (100°C) kadar artar ve bu noktada sıvı halden gaz hale geçerek bir hal değişimi yaşar.