5. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2.Kitap Sayfa 83

Harika bir soru! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte bu görseldeki “Araştırma İstasyonu” bölümünü adım adım inceleyip cevaplayalım. Unutmayın, buharlaşma ve kaynama sıkça karıştırılsa da aslında birbirinden farklı iki güzel olaydır. Haydi başlayalım!

a. Bu kavramların arasındaki farkları araştıralım.

Sevgili çocuklar, buharlaşma ve kaynama arasındaki farkları anlamak için aslında sayfanın en altındaki özet kısmı bize çok güzel ipuçları veriyor. Gelin bu farkları birlikte netleştirelim:

Buharlaşma:

• Sıvının sadece yüzeyinde olur. Tıpkı yere dökülen bir su birikintisinin yavaşça kuruması gibi. Su, sadece havayla temas eden üst kısımdan buharlaşır.
• Her sıcaklıkta olabilir. Örneğin, soğuk bir günde bile ıslak çamaşırların kuruması buharlaşma sayesindedir. Isı arttıkça buharlaşma hızı da artar ama olması için belirli bir sıcaklık şartı yoktur.

Kaynama:

• Sıvının her yerinde olur. Ocağa koyduğumuz çaydanlıktaki suyu düşünün. Fokurdamaya başladığında baloncuklar sadece suyun yüzeyinden değil, tencerenin en dibinden bile çıkar. İşte bu, kaynamanın sıvının her yerinde olduğunun kanıtıdır.
• Belirli ve sabit bir sıcaklıkta gerçekleşir. Mesela saf su, deniz seviyesinde her zaman 100°C’de (yüz santigrat derecede) kaynar. Sıcaklık 100°C’ye ulaşmadan kaynama başlamaz ve su kaynarken termometre hep 100°C’yi gösterir.

b. Arkadaşlarımızla yardımlaşarak buharlaşma ile kaynama arasındaki farkları kavrayabileceğimiz ek bir deney tasarlayalım ve bu deneyi açıklayalım. Bu süreçte birbirimize destek olalım.

Elbette, bu farkları gözlerimizle görebileceğimiz çok basit ve eğlenceli bir deney tasarlayabiliriz. İşte deneyimizin adımları:

Deneyimizin Adı: Buharlaşma mı, Kaynama mı?

Gerekli Malzemeler:

• İki tane aynı boyutta cam bardak (beher de olur)
• Su
• Isıtıcı (Örneğin bir ketıl veya ocak. MUTLAKA BİR BÜYÜĞÜNÜZDEN YARDIM ALMALISINIZ!)
• Termometre

Deneyin Yapılışı:

Adım 1: İki bardağa da eşit miktarda, mesela yarısına kadar, su dolduralım.

Adım 2: Bardaklardan birini odada pencerenin önüne veya masanın üzerine bırakalım. Bu bizim “Buharlaşma Gözlem Bardağımız” olsun.

Adım 3: Diğer bardaktaki suyu ise bir büyüğümüzün yardımıyla bir cezveye veya çaydanlığa döküp ısıtmaya başlayalım. Bu da bizim “Kaynama Gözlem Kabımız” olacak. Suyun içine bir termometre koyarak sıcaklığın artışını izleyelim.

Adım 4: Her iki kaptaki suyu da bir süre gözlemleyelim ve neler olduğunu not alalım.

c. Tasarladığımız deneyde buharlaşma ve kaynama arasında hangi farkları gözlemleyebiliriz?

Harika bir soru! Tasarladığımız bu basit deneyde şu önemli farkları gözlemleyebiliriz:

• Hız Farkı: Isıttığımız kaptaki suyun seviyesinin çok daha hızlı azaldığını görürüz. Masanın üzerindeki bardaktaki suyun azalması ise saatler, hatta günler sürebilir. Buradan anlıyoruz ki, kaynama çok hızlı bir buharlaşmadır.
• Sıcaklık Farkı: Masadaki bardağın sıcaklığı oda sıcaklığındadır ve buharlaşma yine de olur. Ancak ısıttığımız kaptaki suyun sıcaklığı termometrede 100°C’ye ulaştığında fokurdamaya başlar. Yani, buharlaşma her sıcaklıkta olurken, kaynama belirli bir sıcaklıkta başlar.
• Gerçekleştiği Yer: Masadaki bardakta su sakince durur ve buharlaşma sadece yüzeyden, sessizce gerçekleşir. Ama kaynayan sudan fokur fokur sesler gelir ve kabarcıkların suyun her yerinden, özellikle de dipten yukarı doğru çıktığını net bir şekilde görürüz. Bu da bize buharlaşmanın yüzeyde, kaynamanın ise sıvının her yerinde olduğunu gösterir.