Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizdeki etkinlikleri birlikte inceleyeceğiz ve şiirimizden yola çıkarak soruları cevaplayacağız. Hazır mısınız? Başlayalım!
Şiirimizi dikkatlice okuduğunuzu varsayarak, şimdi sorulara geçelim. Unutmayın, her zaman önce soruyu çok iyi anlamalıyız.
3. Etkinlik
Aşağıdaki cümlelerde renkli yazılmış kelimelerin zıt anlamlılarını noktalı yerlere yazalım.
Bu etkinlikte bizden istenen şey, verilen cümlelerdeki renkli kelimelerin tam tersi anlamda olan kelimeleri bulmak. Yani zıt anlamlılarını bulacağız. Haydi tek tek inceleyelim:
Gece gündüz sallanırım.
Bu cümlede renkli kelimemiz “gündüz”. “Gündüz” kelimesinin zıt anlamlısı nedir? Evet, doğru bildiniz, “gece”dir.
Sonuç: gece
Yaprak verir dolanırım.
“Verir” kelimesinin zıt anlamlısı “alır”dır. Bir şeyi vermek ve bir şeyi almak birbirinin tersidir.
Sonuç: alır
Sakın beni erken biçme.
“Erken” kelimesinin zıt anlamlısı “geç”tir. Bir işi erken yapmak ya da geç yapmak gibi düşünebiliriz.
Sonuç: geç
Sonra götürün harmana.
Bu kelime biraz düşündürücü olabilir. “Harman”, buğdayların tarladan toplandıktan sonra saplarından ayrıldığı yere veya bu ayırma işlemine denir. Yani buğdayın tarladan sonraki durağıdır. Zıt anlamlısı olarak, buğdayın ilk çıktığı yeri düşünebiliriz. Buğday ilk nerede olur? Tarlada. O zaman “harmana” yani harman yerine götürmenin zıttı, “tarladan” yani tarladan gelmek veya tarlada olmak olabilir. Ya da harmanın bir araya getirme, karıştırma anlamından yola çıkarsak, zıttı “ayırma” olabilir. Ancak şiirdeki bağlamda, buğdayın tarladan sonraki durağı olduğu için, süreci tersine düşünerek “ekim” ya da “tarla” gibi kelimeler akla gelebilir. Ama bizden tek bir kelime isteniyor ve “harman” kelimesinin doğrudan zıt anlamlısı pek yoktur. Eğer bir süreci ifade ediyorsa, “ekim” (tohum ekme) bunun zıttı olabilir. Çünkü “harman” hasat sonrası bir işlemdir.
Sonuç: ekim(ya da tarladan)
Çok fazla da yeme sakın.
“Fazla” kelimesinin zıt anlamlısı “az”dır. Çok fazla ya da çok az gibi kullanırız.
Sonuç: az
Ramazan’da beyaz pide.
“Beyaz” kelimesinin zıt anlamlısı “siyah”tır. Renklerin zıtları oldukça nettir.
Sonuç: siyah
Fırınlardan çok taze al.
“Taze” kelimesinin zıt anlamlısı “bayat”tır. Taze ekmek, bayat ekmek gibi düşünebiliriz.
Sonuç: bayat
4. Etkinlik
Buğdaydan üretilen ürünlerden hangileri şiirde geçmektedir? İşaretleyelim.
Sevgili çocuklar, bu soruda çok dikkatli olmalıyız. Soru bize “Buğdaydan üretilen ürünler” diyor ama asıl önemli kısım “şiirde geçmektedir” kısmı. Yani, buğdaydan yapıldığını bildiğimiz her şeyi işaretlemeyeceğiz, sadece şiirde adı geçenleri işaretleyeceğiz.
Şimdi şiirimizi tekrar okuyalım ve hangi kelimelerin geçtiğine bakalım:
Rüzgâr vursa sola, sağa,
Gece gündüz sallanırım.
Kök salarım boz toprağa,
Yaprak verir dallanırım.Biraz çıksın başaklarım,
Buğdayı onda saklarım.
Sakın beni erken biçme,
Sararsın bir yanaklarım.Sonra götürün harmana,
Karışırım sap, samana.
Rüzgâr essin, savur beni,
Hemen doldur çuvallara.
Şiirde buğdayın kendisinden, toprağa kök salmasından, yaprak vermesinden, başaklarından, biçilmesinden, harmana götürülmesinden, sap ve samanla karışmasından ve çuvallara doldurulmasından bahsediliyor.
Peki, listedeki ürünler (ekmek, un, simit, kek, pide, börek, pasta) şiirde geçiyor mu? Hayır, hiçbiri geçmiyor. Şiir sadece buğdayın tarladaki yolculuğunu ve hasat edilmesini anlatıyor, buğdaydan yapılan ürünlere değinmiyor.
Sonuç: Hiçbirini işaretlemiyoruz. Çünkü listedeki ürünlerden hiçbiri şiirde geçmiyor.
- ekmek
- un
- simit
- kek
- pide
- börek
- pasta
5. Etkinlik
Şiirin başlığını, konusunu ve ana duygusunu yazalım.
Şimdi şiirimizin en temel özelliklerini belirleyeceğiz. Her şiirin bir başlığı, bir konusu ve bize hissettirdiği bir ana duygusu vardır.
Adım 1: Şiirin Başlığını Bulalım
Şiirin başlığı genellikle en üstte, büyük harflerle yazılır. Şiirimizin başlığı çok açık bir şekilde belirtilmiş.
Sonuç:
Şiirin Başlığı: BUĞDAY MASALI
Adım 2: Şiirin Konusunu Belirleyelim
Şiirin konusu, şiirde ne anlatıldığını, şiirin genel olarak ne hakkında olduğunu bize söyler. Bu şiirde buğdayın kendi ağzından, toprağa düşmesinden başlayıp nasıl büyüdüğünü, hasat edildiğini ve çuvallara doldurulana kadarki yolculuğunu görüyoruz. Yani buğdayın hayat hikayesi anlatılıyor.
Sonuç:
Şiirin Konusu: Buğdayın toprağa düşmesinden hasat edilip çuvallara doldurulmasına kadar geçirdiği yaşam süreci ve yolculuğu.
Adım 3: Şiirin Ana Duygusunu Tespit Edelim
Şiirin ana duygusu, şiiri okuduğumuzda içimizde uyanan en yoğun histir. Şair bize ne hissettirmek istemiştir? Bu şiirde buğday, kendi yaşam serüvenini anlatırken, büyümenin, gelişmenin, doğanın bir parçası olmanın ve insanlara faydalı olma yolculuğunun önemini vurguluyor gibi. Bir bitkinin hayata tutunma mücadelesini ve bir amaca hizmet etme isteğini hissediyoruz.
Sonuç:
Şiirin Ana Duygusu: Doğanın döngüsüne duyulan saygı, büyümenin ve insanlara faydalı olmanın önemi ve buğdayın yaşam serüvenindeki azmi.
Umarım açıklamalarım size yardımcı olmuştur. Derslerinizde başarılar dilerim!