Merhaba sevgili çocuklar! Ben sizin Türkçe öğretmeninizim. Bugün sizlerle çok güzel bir etkinlikle hem noktalama işaretlerini hem de büyük harflerin yazımını tekrar edeceğiz. Hazırsanız, kalemlerimizi ve defterlerimizi hazırlayalım, adım adım ilerleyelim!
6. Etkinlik
Aşağıdaki metinde yay ayraçlar ile belirtilen yerlere uygun noktalama işaretlerini yazalım.
Haydi bakalım, ilk cümlemizle başlayalım. Burada yay ayraçların içine hangi noktalama işaretlerini koyacağımızı bulacağız.
Adım 1: İlk cümleyi inceleyelim.
Matematik öğretmeni, Mustafa ( …. ) ya Kemal adı ( …. ) nı vermiştir ( …. )
- “Mustafa” özel bir isimdir, yani bir kişinin adıdır. Özel isimlere gelen ekleri kesme işaretiyle (‘) ayırırız. Bu yüzden “Mustafa” kelimesinden sonra gelen “( …. ) ya” kısmına kesme işareti (‘) koymalıyız. Böylece “Mustafa‘ya” olur.
- Sırada “Kemal adı ( …. ) nı” kısmı var. Burada “Kemal” özel isim olsa da, “adı” kelimesi özel isim değildir. “Kemal adı” ifadesine gelen “-nı” eki, “adı” kelimesine ait bir ektir ve özel isme gelmediği için kesme işaretiyle ayrılmaz. Yani bu yay ayracın içine herhangi bir noktalama işareti gelmez. Burayı boş bırakacağız.
- Cümlenin sonuna geldiğimizde, “vermiştir ( …. )” kısmını görüyoruz. Cümle tamamlandığı için sonuna nokta (.) koyarız.
Çözüm:
Matematik öğretmeni, Mustafa (‘) ya Kemal adı ( ) nı vermiştir (.)
Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim.
Cumhuriyet, Atatürk ( …. ) ün önderliğinde kurulmuştur ( …. )
- “Atatürk” özel bir isimdir. Özel isimlere gelen ekleri kesme işaretiyle (‘) ayırırız. Bu yüzden “Atatürk” kelimesinden sonra gelen “( …. ) ün” kısmına kesme işareti (‘) koymalıyız. Böylece “Atatürk‘ün” olur.
- Cümlenin sonuna geldiğimizde, “kurulmuştur ( …. )” kısmını görüyoruz. Cümle tamamlandığı için sonuna nokta (.) koyarız.
Çözüm:
Cumhuriyet, Atatürk (‘) ün önderliğinde kurulmuştur (.)
Adım 3: Üçüncü cümleyi inceleyelim.
Atatürk, çalışkan ( …. ) başarılı ve ileri görüşlü bir liderdi ( …. )
- Burada “çalışkan”, “başarılı” ve “ileri görüşlü” kelimeleri Atatürk’ün özelliklerini anlatan eş görevli kelimelerdir. Eş görevli kelimeleri ayırmak için aralarına virgül (,) koyarız. Bu yüzden “çalışkan” kelimesinden sonra gelen “( …. ) başarılı” kısmına virgül (,) koymalıyız.
- “başarılı ve ileri görüşlü” kısmında “ve” bağlacı kullanıldığı için “başarılı” ile “ileri görüşlü” arasına virgül koymaya gerek yoktur. “ve” zaten ayırma görevini üstleniyor.
- Cümlenin sonuna geldiğimizde, “bir liderdi ( …. )” kısmını görüyoruz. Cümle tamamlandığı için sonuna nokta (.) koyarız.
Çözüm:
Atatürk, çalışkan (,) başarılı ve ileri görüşlü bir liderdi (.)
Harikasınız! Noktalama işaretlerini doğru yerlerine yerleştirmeyi başardık. Şimdi de büyük harflerin yazımına geçelim.
7. Etkinlik
Aşağıdaki cümlelerde büyük harflerin yazımı ile ilgili yanlışlıklar yapılmış. Yanlış yazılmış kelimelerin altını çizelim. Cümleleri doğru bir şekilde yazalım.
Adım 1: İlk cümleyi inceleyelim.
Atatürk, 19 Mayıs 1919’da (bin dokuz yüz on dokuz) samsun’a çıktı.
- “Atatürk” özel isimdir, büyük harfle başlaması doğru.
- “19 Mayıs 1919’da” belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar, bu da doğru yazılmış. Gelen ek de kesme işaretiyle ayrılmış, harika!
- Şimdi “samsun’a” kelimesine bakalım. “Samsun” bir şehir adıdır, yani özel isimdir. Özel isimler her zaman büyük harfle başlar. Burada “s” harfi küçük yazılmış, bu bir yanlışlık. Altını çizmemiz gereken yer burası.
Çözüm:
Atatürk, 19 Mayıs 1919’da (bin dokuz yüz on dokuz) samsun’a çıktı.
Doğru yazımı:
Atatürk, 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktı.
Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim.
23 Nisan 1920’de (bin dokuz yüz yirmi) türkiye büyük millet meclisi açılmıştır.
- “23 Nisan 1920’de” belirli bir tarih bildirdiği için doğru yazılmış, ek de doğru ayrılmış.
- Sırada “türkiye” kelimesi var. “Türkiye” bizim ülkemizin adıdır, yani özel isimdir. Özel isimler her zaman büyük harfle başlar. Burada “t” harfi küçük yazılmış, bu bir yanlışlık.
- Hemen ardından “büyük millet meclisi” ifadesini görüyoruz. Bu ifade, ülkemizin çok önemli bir kurumunun, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin adıdır. Kurum adlarının her kelimesi büyük harfle başlar. Burada “büyük”, “millet” ve “meclisi” kelimelerinin baş harfleri küçük yazılmış, bu da bir yanlışlık. Altını çizmemiz gereken yerler burası.
Çözüm:
23 Nisan 1920’de (bin dokuz yüz yirmi) türkiye büyük millet meclisi açılmıştır.
Doğru yazımı:
23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi açılmıştır.
Aferin size çocuklar! Bugün noktalama işaretlerini ve büyük harflerin yazımını çok güzel öğrendik. Bu kuralları günlük hayatımızda yazı yazarken hep kullanmayı unutmayın, çünkü doğru yazmak çok önemlidir!