Merhaba sevgili öğrencilerim!
Bugün sizlerle Fen Bilimleri dersimizin en önemli konularından biri olan “Solunum Sistemi” ünitesine giriş yapıyoruz. Kitabımızdaki hazırlık çalışmalarını birlikte adım adım inceleyerek konuyu daha iyi anlamaya çalışalım. Hazırsanız, başlayalım!
Soru 1: Yandaki görselde dalgıcın sırtındaki tüpün içinde ne olabilir? Bu tüp, dalgıcın su altında hangi yaşamsal faaliyetini sürdürmesini sağlamaktadır? Arkadaşlarınızla tartışınız.
Çözüm:
Bu soru, yaşamak için neye ihtiyacımız olduğunu ve su altında neden normal bir şekilde duramadığımızı düşünmemizi istiyor. Gelin birlikte cevaplayalım.
Adım 1: Tüpün İçinde Ne Var?
Dalgıcın sırtında gördüğümüz o büyük tüpün içinde, onun su altında nefes alabilmesi için hava bulunur. Ama bu bildiğimiz havadan biraz farklıdır; yüksek basınçla tüpün içine sıkıştırılmıştır. Bu sıkıştırılmış havanın içinde, bizim için hayati öneme sahip olan oksijen gazı vardır. Yani kısacası, tüpün içinde yaşamamız için gerekli olan oksijence zengin, sıkıştırılmış hava vardır.
Adım 2: Hangi Yaşamsal Faaliyeti Sağlar?
İnsanlar yaşamak için sürekli nefes alıp vermek zorundadır. Bu yaşamsal faaliyetin adı solunumdur. Bizler, balıklar gibi sudaki çözünmüş oksijeni kullanamayız çünkü bizim solungaçlarımız değil, akciğerlerimiz var. Akciğerlerimizin ise havaya ihtiyacı vardır. İşte dalgıç tüpü, dalgıcın suyun altında kesintisiz bir şekilde solunum yapmasını, yani nefes alıp vermesini sağlar. Bu sayede dalgıç, suyun altında uzun süre kalabilir ve o güzel dünyayı keşfedebilir.
Sonuç:
Dalgıcın sırtındaki tüpte sıkıştırılmış hava (oksijen) vardır ve bu tüp, dalgıcın su altında solunum yapmasını sağlar.
Soru 2: Bir bebeği veya yetişkin bir insanı uyurken gözlemlediyseniz göğüs kafesinin hareket ettiğini fark etmişsinizdir. Göğüs kafesinin yukarı ve aşağı doğru hareket etmesinin nedeni nedir? Arkadaşlarınızla tartışınız.
Çözüm:
Bu çok güzel bir gözlem sorusu! Aslında her an yaşadığımız ama pek de üzerinde düşünmediğimiz bir olayı soruyor. Bu hareketin sebebi tamamen nefes alıp verme mekanizmamızla ilgili.
Adım 1: Nefes Aldığımızda Ne Olur? (Göğüs Kafesi Yukarı Hareket Eder)
Nefes aldığımızda, akciğerlerimize hava doldurmak için göğüs boşluğumuzun genişlemesi gerekir. Bu işi iki önemli yapı yapar:
- Diyafram Kası: Göğüs boşluğumuzun altında bulunan bu kas, kasılarak düzleşir ve aşağı doğru hareket eder.
- Kaburgalar Arası Kaslar: Bu kaslar da kasılarak göğüs kafesimizi yukarı ve dışarı doğru kaldırır.
Bu iki hareket sayesinde göğüs boşluğumuz genişler ve akciğerlerimiz hava ile dolar. İşte bu sırada göğüs kafesimizin yukarı doğru hareket ettiğini görürüz.
Adım 2: Nefes Verdiğimizde Ne Olur? (Göğüs Kafesi Aşağı Hareket Eder)
Nefes verdiğimizde ise tam tersi olur. Bu daha çok bir gevşeme hareketidir:
- Diyafram Kası: Gevşeyerek tekrar kubbe şeklini alır ve yukarı doğru yükselir.
- Kaburgalar Arası Kaslar: Bu kaslar da gevşer ve göğüs kafesimiz aşağı ve içeri doğru iner.
Bu hareketler sayesinde göğüs boşluğumuz daralır, akciğerlerimiz sıkışır ve içindeki hava dışarı atılır. İşte bu sırada da göğüs kafesimizin aşağı indiğini gözlemleriz.
Sonuç:
Göğüs kafesinin yukarı ve aşağı hareketi, nefes alıp verme (solunum) sırasında akciğerlere hava doldurmak ve boşaltmak için diyafram ve kaburgalar arası kasların uyumlu çalışmasının bir sonucudur. Bu hareket, biz uyurken bile vücudumuzun otomatik olarak yaptığı hayati bir eylemdir.