Harika bir etkinlik! Fen Bilimleri ve Matematiği birleştiren bu deneyi birlikte adım adım yapalım ve sonuçları yorumlayalım. Merak etme, çok basit ve eğlenceli.
Öncelikle bu etkinlikteki amacımız, bir hareketlinin aldığı yol, bu yolu alırken geçen zaman ve bu ikisi arasındaki ilişki olan sürat kavramlarını anlamak. Haydi başlayalım!
ETKİNLİK 3: SÜRATİ HESAPLAYALIM
Etkinlikte bizden bir arkadaşımızın yürümesini ve belirli mesafeleri ne kadar sürede geçtiğini ölçmemiz isteniyor. Bu ölçümleri bir tabloya kaydetmemiz ve sonra da bu tablodan yola çıkarak bazı sonuçlara varmamız gerekiyor.
Ben şimdi senin için bu deneyi yapmış gibi varsayacağım ve tabloyu örnek verilerle dolduracağım. Diyelim ki yürüyen arkadaşımız oldukça sabit bir hızla, yani temposunu hiç bozmadan yürüdü. Kronometreyle de şu süreleri ölçtük:
- 5 metreyi 4 saniyede,
- 10 metreyi 8 saniyede,
- 15 metreyi 12 saniyede,
- 20 metreyi ise 16 saniyede yürüdü.
Şimdi bu verileri kullanarak tablomuzun “Zaman (sn.)” sütununu dolduralım ve ardından en önemli kısım olan “Yol/Zaman (m/sn.)” yani sürat hesaplamasını yapalım.
Adım 1: Tabloyu Doldurma ve Sürati Hesaplama
Sürati bulmak için kullandığımız formül çok basittir: Sürat = Alınan Yol / Geçen Zaman. Şimdi her bir satır için bu hesaplamayı yapalım.
- 5 metrelik yol için:
Sürat = 5 m / 4 sn = 1,25 m/sn
- 10 metrelik yol için:
Sürat = 10 m / 8 sn = 1,25 m/sn
- 15 metrelik yol için:
Sürat = 15 m / 12 sn = 1,25 m/sn
- 20 metrelik yol için:
Sürat = 20 m / 16 sn = 1,25 m/sn
Gördüğün gibi, arkadaşımız temposunu hiç bozmadığı için her ölçümde sürati aynı çıktı! Bu çok normal. Şimdi tamamlanmış tablomuz şöyle görünüyor:
Yol (m) Zaman (sn.) Yol/Zaman (m/sn.)
5 4 1,25
10 8 1,25
15 12 1,25
20 16 1,25
Adım 2: “Sonuca Varalım” Bölümündeki Soruları Yanıtlama
Şimdi de alttaki soruları birlikte cevaplayalım.
- Soru: Arkadaşlarınızın aynı yolu alma süreleri arasında fark var mıdır? Neden?
Cevap: Evet, büyük ihtimalle fark vardır. Çünkü her insanın yürüme temposu, yani hızı birbirinden farklıdır. Bazı arkadaşların daha hızlı yürür ve aynı yolu daha kısa sürede tamamlar. Bazıları ise daha yavaş yürür ve aynı yolu daha uzun sürede tamamlar. Bu yüzden farklı kişilerle deneyi tekrarladığımızda farklı zaman ölçümleri buluruz.
- Soru: Tablodaki verileri kullanarak defterinize alınan yol ile geçen zaman arasındaki ilişkiyi gösteren örnekteki gibi bir grafik çiziniz.
Cevap: Elbette, bu grafiğe Yol-Zaman Grafiği diyoruz. Grafiği çizerken dikey eksene Yolu (m), yatay eksene ise Zamanı (sn.) yazarız. Sonra tablomuzdaki değerleri noktalarla işaretleriz:
- Zaman 4 iken Yol 5 (4,5 noktası)
- Zaman 8 iken Yol 10 (8,10 noktası)
- Zaman 12 iken Yol 15 (12,15 noktası)
- Zaman 16 iken Yol 20 (16,20 noktası)
Bu noktaları birleştirdiğimizde, başlangıçtan (0,0) başlayıp yukarı doğru düz bir çizgi halinde uzanan bir grafik elde ederiz. Bu düz çizgi, hareketlinin sabit süratle hareket ettiğini gösterir. Yani zaman arttıkça, aldığı yol da düzgün bir şekilde artmıştır.
- Soru: Sürat ile geçen zaman arasındaki ilişkiyi gösteren bir grafik çiziniz.
Cevap: Bu grafiğe de Sürat-Zaman Grafiği diyoruz. Dikey eksene Sürati (m/sn), yatay eksene yine Zamanı (sn.) yazarız. Tablomuza baktığımızda süratin hiç değişmediğini ve hep 1,25 m/sn olduğunu görüyoruz. Bu durumda grafiğimiz şöyle olur:
- Zaman 4 iken Sürat 1,25
- Zaman 8 iken Sürat 1,25
- Zaman 12 iken Sürat 1,25
- Zaman 16 iken Sürat 1,25
Bu noktaları birleştirdiğimizde, zaman eksenine paralel, dümdüz yatay bir çizgi elde ederiz. Bu çizgi bize hareket boyunca süratin hiç değişmediğini, yani sabit kaldığını anlatır.
Umarım bu açıklamalar etkinliği daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Unutma, Fen Bilimleri dersinde deney yapmak ve sonuçları yorumlamak en güzel öğrenme yöntemlerinden biridir! Başarılar dilerim!