12. Soru: Aşağıda büyük bir şehrin kış aylarında yaşadığı hava kirliliğine ait görsel verilmiştir. Bu görselde verilen şehirle ilgili;
I. Isınma amacıyla ağırlıklı olarak katı fosil yakıtlar kullanılmaktadır.
II. Enerji elde edilmesinde yenilenebilir enerji kaynakları tercih edilmiştir.
III. Hava kirliliğinin ortaya çıkmasında sıvı yakıtların oluşturduğu atıkların etkisi yoktur.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız III
- C) I ve II
- D) II ve III
Çözüm ve Açıklama:
Merhaba sevgili öğrencim. Fen Bilimleri dersimizin “İnsan ve Çevre” konusuyla ilgili, çevre sorunlarını yorumlamamızı isteyen bir soru ile karşı karşıyayız. Gel, seninle bu fotoğrafı bir dedektif gibi inceleyelim ve doğru cevabı bulalım.
Adım 1: Görseli Analiz Edelim
Fotoğrafa baktığımızda şehrin üzerini kaplayan gri, puslu ve kirli bir tabaka görüyoruz. Soru bize bunun kış aylarında çekildiğini söylemiş. Kışın havalar soğuduğunda ne yaparız? Evlerimizi ısıtırız değil mi? Eğer gökyüzü bu kadar kirli ve dumanlı görünüyorsa, bacalardan çıkan dumanlar havayı kirletmiş demektir.
Adım 2: Öncülleri Tek Tek Değerlendirelim
I. İfade:“Isınma amacıyla ağırlıklı olarak katı fosil yakıtlar kullanılmaktadır.”
Bu ifadeyi inceleyelim. Katı fosil yakıt dediğimiz şey genellikle kömürdür. Kömür yandığında havaya çok fazla kül, duman ve zehirli gaz (karbondioksit, kükürt dioksit gibi) yayar. Bu gazlar havada asılı kalarak fotoğraftaki gibi gri bir sis tabakası oluşturur. Kış aylarında ısınmak için kalitesiz kömür kullanılması, hava kirliliğinin en büyük sebebidir. Fotoğraftaki manzara tam olarak buna uyuyor. O yüzden bu ifade doğrudur.
II. İfade:“Enerji elde edilmesinde yenilenebilir enerji kaynakları tercih edilmiştir.”
Yenilenebilir enerji kaynakları nelerdi hatırla: Güneş, rüzgar, su gibi kaynaklardı. Bunlar doğa dostudur ve havayı kirletmezler. Eğer bu şehirde enerji için güneş veya rüzgar enerjisi tercih edilseydi, hava bu kadar kirli olmazdı, gökyüzü daha berrak görünürdü. Bu kadar yoğun kirlilik varsa, temiz enerji değil, kirletici kaynaklar kullanılıyor demektir. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
III. İfade:“Hava kirliliğinin ortaya çıkmasında sıvı yakıtların oluşturduğu atıkların etkisi yoktur.”
Sıvı yakıtlar denilince aklımıza petrol ürünleri (benzin, mazot, fuel-oil) gelir. Şehirlerdeki arabaların egzozlarından çıkan dumanlar veya bazı binaların ısıtılmasında kullanılan fuel-oil de havayı kirletir. “Etkisi yoktur” demek çok keskin ve yanlış bir ifadedir. Hava kirliliği bir bütündür; hem katı yakıtlar (kömür) hem de sıvı yakıtlar (araç yakıtları) bu kirliliğe katkıda bulunur. Bu yüzden bu ifade de yanlıştır.
Sonuç:
Yaptığımız incelemeye göre sadece I. ifade doğrudur. Diğerleri görselle ve bilimsel gerçeklerle uyuşmamaktadır.
Doğru cevap A seçeneğidir.