Soru: Görsel 7.15’te gördüğünüz basit devre elemanlarını inceleyiniz. Bu devre elemanlarının kaç ucunun olduğunu gözlemleyiniz. Bu devre elemanlarının bir direnci var mıdır? Düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Merhaba sevgili öğrencim. Seninle bu fen bilgisi sayfasındaki konuyu ve bizden istenen incelemeyi adım adım yapalım. Burada elektrik devrelerinin en temel özelliklerinden biri olan “Direnç” konusunu ve devre elemanlarını görüyoruz. Hadi gel, sorulan soruları bir dedektif gibi birlikte yanıtlayalım.
Adım 1: Devre Elemanlarını Tanıyalım ve Uçlarını Sayalım
Görsel 7.15’teki fotoğraflara dikkatlice bakalım. Burada dört farklı devre elemanı var. Soru bizden bunların “kaç ucu olduğunu” bulmamızı istiyor. Bir elektrik devresinin tamamlanması için elektriğin bir yerden girip diğer taraftan çıkması gerekir, değil mi? İşte bu yüzden:
- Pil (Üreteç): Resimdeki pillere bakarsan bir artı (+) kutbu, bir de eksi (-) kutbu olduğunu görürsün. Yani pillerin 2 ucu vardır.
- Ampul: Ampulün duy kısmında (metal yerinde) bir alt uç, bir de yan metal kısım bulunur. Elektrik buradan geçer. Yani ampulün de 2 ucu vardır.
- Anahtar: Elektriği açıp kapamaya yarayan o siyah kutuya (anahtara) bakarsan, kabloların bağlanacağı iki vida göreceksin. Demek ki anahtarın da 2 ucu vardır.
- Bağlantı Kablosu: Kabloların bir başlangıcı bir de bitişi vardır. İki ucu da açıktır. Yani kabloların da 2 ucu vardır.
Sonuç: İncelediğimiz pil, ampul, anahtar ve kablo gibi tüm basit devre elemanlarının bağlantı yapılabilmesi için ikişer ucu vardır.
Adım 2: Bu Elemanların Bir Direnci Var mıdır?
Şimdi ikinci ve biraz daha düşündürücü olan soruya gelelim. “Bu elemanların direnci var mıdır?”
Sayfanın altındaki metin bize harika bir ipucu veriyor. Orada diyor ki: “Elektrik enerjisini en iyi ileten maddelerin de çok küçük olsa bile bir direnci vardır.”
Bunu şöyle açıklayabiliriz:
- Ampul: Kesinlikle direnci vardır. Hatta içindeki ince telin (flaman) direnci o kadar yüksektir ki, elektrik geçerken zorlanır, ısınır ve o sayede ışık saçar.
- Kablolar (İletkenler): Kablolar elektriği iyi iletse de (örneğin bakır tel), onların da çok az da olsa bir direnci vardır. Hiçbir madde elektriği “sıfır” zorlukla geçirmez.
- Piller: Pillerin bile kendi içlerinde “iç direnç” dediğimiz küçük bir dirençleri vardır.
Özetle Cevabımız:
Evet, bu devre elemanlarının hepsinin bir direnci vardır. İletken maddelerin (kablo gibi) direnci çok azdır, yalıtkan veya zorlayıcı maddelerin (ampulün içindeki tel gibi) direnci daha fazladır. Bu direnç sonucunda elektrik enerjisinin bir kısmı ısı enerjisine dönüşür. Zaten uzun süre çalışan bir ampule ya da pile dokunduğunda sıcak olduğunu hissetmenin sebebi işte bu dirençtir.