6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Gün Yayınları Sayfa 128

Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Fen Bilimleri dersimizin en eğlenceli ve temel konularından biri olan “Maddenin Tanecikli Yapısı” konusunu pekiştireceğiz. Görseldeki etkinlikte şırıngalarla yaptığımız deney, maddelerin hallerine göre nasıl davrandığını anlamamız için harika bir örnek. Şimdi “Sonuca Varalım” kısmındaki soruları birlikte, adım adım inceleyelim ve cevaplayalım.

1. Etkinlikte kullandığınız su, toz şeker ve havanın sıkışma özelliklerini karşılaştırınız. Bu maddelerin sıkışma özellikleri aynı mıdır? Açıklayınız.

Bu soruyu cevaplarken yaptığımız deneyi gözümüzün önüne getirelim. Şırıngaların pistonlarını itmeye çalıştığımızda ne hissettik?

• Adım 1: İçi su dolu şırınganın pistonunu itmeye çalıştığımızda, pistonun neredeyse hiç hareket etmediğini gördük. Çünkü su bir sıvıdır. Sıvı tanecikleri birbirine oldukça yakındır ve aralarındaki boşluk çok azdır. Bu yüzden sıvılar sıkıştırılamaz kabul edilir.
• Adım 2: İçi toz şeker dolu şırıngayı denediğimizde, yine pistonu itmekte çok zorlandık. Şeker katı bir maddedir. Her ne kadar tanecikli (toz) yapıda olsa da, şeker kristallerinin kendisi sıkışmaz. Katıların tanecikleri birbirine temas eder ve aralarında boşluk yok denecek kadar azdır.
• Adım 3: İçi hava dolu şırıngayı ittiğimizde ise pistonun kolayca ileri gittiğini, yani havanın sıkıştığını gözlemledik. Çünkü hava bir gazdır. Gaz tanecikleri arasında devasa boşluklar vardır ve biz kuvvet uyguladığımızda bu tanecikler birbirine yaklaşır.

Sonuç: Hayır, bu maddelerin sıkışma özellikleri aynı değildir. Gazlar (hava) kolayca sıkıştırılabilirken, katılar (şeker) ve sıvılar (su) sıkıştırılamaz özelliktedir.

2. En fazla ve en az sıkışma özelliği gösteren maddeler hangileridir? Bunun sebebini nasıl açıklayabilirsiniz?

Burada maddelerin “tanecikli ve boşluklu” yapısını düşünmemiz gerekiyor.

• Adım 1 (En Fazla Sıkışan): Deneyde en fazla sıkışan madde havadır (gaz).
• Adım 2 (Sebebi): Gaz halindeki maddelerin tanecikleri birbirinden çok uzaktır ve bağımsız hareket ederler. Tanecikler arasında çok fazla boşluk olduğu için, pistonu ittiğimizde bu boşluklar azalır ve madde sıkışır.
• Adım 3 (En Az Sıkışan): En az (hatta hiç) sıkışma özelliği gösteren maddeler su (sıvı) ve toz şekerdir (katı).
• Adım 4 (Sebebi): Katı ve sıvı maddelerin tanecikleri birbirine çok yakındır, neredeyse birbirlerine temas ederler. Aralarında sıkışabilecekleri kadar bir boşluk bulunmadığı için üzerine kuvvet uygulasak bile hacimleri küçülmez.

Özetle: Maddenin tanecikleri arasındaki boşluk miktarı ne kadar fazlaysa, sıkışma özelliği de o kadar fazladır.

3. İçi hava dolu şırınganın pistonunu bıraktıktan sonra piston nasıl hareket etti? Bu durumu nasıl açıklayabilirsiniz?

Bu, deneyin en heyecanlı kısmıydı değil mi? Pistonu itip bıraktığımızda sihirli bir şey oldu.

• Adım 1 (Gözlem): Pistonu iterek havayı sıkıştırdınız ve parmağınızı pistondan çektiğiniz anda pistonun geriye doğru itildiğini (eski haline dönmeye çalıştığını) gözlemlediniz.
• Adım 2 (Açıklama): Siz pistonu ittiğinizde, şırınganın içindeki hava taneciklerini dar bir alana hapsettiniz. Sıkışan tanecikler birbirine ve şırınganın duvarlarına daha çok çarpmaya başladı. Bu durum içerideki basıncı artırdı.
• Adım 3 (Sonuç): Parmağınızı çektiğinizde, içeride sıkışmış olan ve yüksek basınca sahip olan hava, tekrar genişlemek ve eski rahat haline dönmek istedi. Bu yüzden pistonu yukarı doğru iterek dışarı fırlattı. Gazların bu özelliği, onların esnek bir yapıya sahip olduğunu da gösterir.

Unutmayın çocuklar, maddelerin bu özellikleri günlük hayatımızda araba lastiklerinden hidrolik fren sistemlerine kadar pek çok teknolojinin temelini oluşturur. Hepinize iyi dersler dilerim!