Merhaba sevgili öğrencim! Ben Fen Bilimleri öğretmeninim. Bugün seninle sesin gizemli dünyasına bir yolculuk yapacağız. Paylaştığın sayfa, sesin maddelerle karşılaştığında nasıl davrandığını anlamamızı sağlayan harika bir etkinlik içeriyor. “Ses Madde ile Etkileşince Ne Olur?” konusunu ve özellikle sesin yansıması ile yalıtımı kavramlarını içeriyor.
Görselin en altında yer alan “Sonuca Varalım” bölümündeki sorular, yaptığımız etkinliğin ana fikrini oluşturuyor. Gel, bu soruları seninle birlikte, sanki sınıfta deney yapıyormuşuz gibi adım adım inceleyip çözelim.
Soru 1: Fanusun içindeki saatin sesi hangi durumda daha iyi işitildi? Neden?
Çözüm:
- Adım 1: İlk durumu düşünelim. Saat cam fanusun içindeyken ses dalgaları yukarı doğru yayılır ve etrafa dağılır.
- Adım 2: İkinci durumda ise fanusun ağzına eğik bir şekilde “cam levha” tutuyoruz. Cam levha sert ve pürüzsüz bir yüzeydir.
- Adım 3: Ses dalgaları yukarı çıkarken bu cam levhaya çarpar. Tıpkı bir topun duvara çarpıp geri dönmesi gibi, ses de cama çarpıp yön değiştirir ve gözlemciye (dinleyen kişiye) doğru yönelir. Biz buna “Sesin Yansıması” diyoruz.
Sonuç: Saatin sesi, cam fanusun üzerine cam levha tutulduğu ikinci durumda daha iyi ve net işitildi. Bunun nedeni, ses dalgalarının cam levhaya çarpıp yansıyarak kulağımıza yönelmesidir.
Soru 2: Cam fanusun üstüne tutulan cam levha bu etkinlikte hangi amaçla kullanılmıştır?
Çözüm:
- Adım 1: Etkinliğin başlığına dikkat et: “Ses de Yansıyor”. Demek ki amacımız yansımayı gözlemlemek.
- Adım 2: Işığın aynada yansıdığını biliyorsun değil mi? Burada da sesin sert bir yüzeye çarpıp geri dönmesini sağlamamız gerekiyordu.
- Adım 3: Cam levha, sesi soğurmak (içine hapsetmek) yerine, sert yapısı sayesinde sesi sektirmek yani yansıtmak için oraya konuldu.
Sonuç: Cam levha, ses dalgalarının bir engele çarptığında yön değiştirebildiğini, yani sesin yansıma özelliğini göstermek amacıyla yansıtıcı bir yüzey olarak kullanılmıştır.
Soru 3: Koridorda konuşan arkadaşınızın sesini hangi durumda işitemediniz? Bu durumun sebebi nedir?
Çözüm:
- Adım 1: Etkinliğin son aşamasında arkadaşın koridordaydı. Önce kapı açıkken dinledin, sonra kapı kapalıyken.
- Adım 2: Kapı açıkken ses dalgaları hava yoluyla rahatça sınıfa girdi. Ancak kapıyı kapattığında, ses dalgalarının önüne kocaman bir engel (kapı) çıktı.
- Adım 3: Ses maddesel bir engele (kapıya) çarptığında üç şey olur: Bir kısmı geri yansır, bir kısmı kapı tarafından yutulur (soğurulur), çok az bir kısmı diğer tarafa geçer.
- Adım 4: Kapı kapalıyken sesin büyük bir kısmı engellendiği için sesi duymakta zorlandın.
Sonuç: Arkadaşımızın sesini sınıfın kapısını kapattığımız durumda işitemedik (veya çok az işittik). Bunun sebebi, sesin maddesel bir engelle karşılaştığında enerjisini kaybetmesi ve diğer tarafa geçememesidir. Buna ses yalıtımı veya sesin madde tarafından soğurulması diyebiliriz.
Unutma sevgili öğrencim; ses bir enerji türüdür ve önüne engeller çıktığında yansıyabilir, iletilebilir veya o madde tarafından yutulabilir. Bu deneyde hem yansımayı (cam levha ile) hem de sesin engellenmesini (kapı ile) öğrenmiş oldun. Başarılar dilerim!