Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle Fen Bilimleri dersinde öğrendiğimiz “Sesin Yayılması” konusunu harika bir etkinlikle tekrar edeceğiz. Önümüzde çok güzel, renkli not kağıtları var. Sol taraftaki olayların, sesin hangi ortamda yayıldığını gösterdiğini bulup sağ taraftaki kutucuklarla eşleştireceğiz.
Hazırsan, kalemini eline al ve başlayalım!
Soru: Eşleştirelim – Sesin yayılması ile ilgili durumları eşleştiriniz.
Bu etkinlikte sol tarafta verilen durumları analiz edip; sesin katı, sıvı veya gaz ortamlardan hangisinde yayıldığını bulacağız.
1. Durum: “Tren rayına kulak dayayarak sesi işitme”
Çözüm Adımları:
- Adım 1: Tren rayları demirden veya çelikten yapılır. Demir ve çelik sert maddelerdir.
- Adım 2: Maddenin hallerini hatırlayalım. Sert ve şekli belli olan maddelere ne diyorduk? Evet, Katı maddeler.
- Adım 3: Tren çok uzakta olsa bile raylara kulağımızı dayadığımızda sesi duyabilmemiz, sesin raylar (yani katı madde) üzerinden iletildiğini gösterir.
Sonuç: Bu kartı “Sesin katılarda yayılması” kutucuğu ile eşleştiriyoruz.
2. Durum: “Balinaların birbirleriyle haberleşmeleri”
Çözüm Adımları:
- Adım 1: Balinalar nerede yaşar? Kocaman okyanuslarda ve denizlerde yaşarlar.
- Adım 2: Denizler ve okyanuslar sudan oluşur. Su, maddenin hangi halidir? Harikasın, Sıvı halidir.
- Adım 3: Balinalar suyun altında çıkardıkları seslerle kilometrelerce ötedeki arkadaşlarıyla konuşabilirler. Demek ki ses suyun içinde yol alabiliyor.
Sonuç: Bu kartı “Sesin sıvılarda yayılması” kutucuğu ile eşleştiriyoruz.
3. Durum: “Gök gürültüsünün sesi”
Çözüm Adımları:
- Adım 1: Yağmurlu günlerde şimşek çaktıktan sonra duyduğumuz o güçlü sese gök gürültüsü diyoruz.
- Adım 2: Bu ses gökyüzünden kulağımıza gelene kadar neyin içinden geçer? Etrafımızı saran havanın içinden geçer.
- Adım 3: Hava, maddenin Gaz halidir. Sesin havada yol alarak bize ulaşması gazlarda yayılmaya örnektir.
Sonuç: Bu kartı “Sesin gazlarda yayılması” kutucuğu ile eşleştiriyoruz.
4. Durum: “Denizin içindeki dalgıçların suyun içinde çalışan motorun sesini duyması”
Çözüm Adımları:
- Adım 1: Dalgıçlar nerede bulunuyor? Denizin, yani suyun içinde.
- Adım 2: Motorun sesi dalgıca ulaşmak için hangi ortamı kullanıyor? Yine suyu kullanıyor.
- Adım 3: Tıpkı balinalarda olduğu gibi, burada da ses suyun (sıvının) içinde hareket ediyor.
Sonuç: Bu kartı “Sesin sıvılarda yayılması” kutucuğu ile eşleştiriyoruz.
5. Durum: “Yan dairede yaşayan komşunun sesinin duyulması”
Çözüm Adımları:
- Adım 1: Yan daire ile bizim dairemiz arasında ne var? Kalın beton duvarlar var.
- Adım 2: Komşumuzun sesi bize gelirken önce bu duvara çarpar ve duvarın içinden geçerek bizim odamıza ulaşır.
- Adım 3: Duvar; tuğla ve betondan yapılmıştır, yani Katı bir maddedir. Sesin duvardan geçmesi, katılarda yayıldığını kanıtlar.
Sonuç: Bu kartı “Sesin katılarda yayılması” kutucuğu ile eşleştiriyoruz.
Öğretmenin Notu: Gördüğün gibi ses; katı, sıvı ve gaz olmak üzere maddesel olan her ortamda yayılabilir. Sadece boşlukta (uzayda) yayılamaz. Bu eşleştirmeleri yaparak konuyu harika bir şekilde pekiştirmiş oldun. Aferin sana!