Merhaba sevgili öğrencim! Ben Fen Bilimleri öğretmeninim. Birlikte bu eğlenceli “Maddenin Halleri” konusunu tekrar edelim ve soruları çözelim. Bu konu, çevremizdeki dünyayı anlamamız için çok önemli. Hazırsan hemen başlayalım!
1. Özelliklerini Belirleyelim
Öncelikle tablodaki maddeleri tek tek inceleyip hangi hâlde (Katı, Sıvı, Gaz) olduklarını bir kenara not edelim. Bu, soruları çözerken işimizi çok kolaylaştıracak.
- 1 – Bardak: Katı
- 2 – Masa: Katı
- 3 – Buz: Katı
- 4 – Su buharı: Gaz
- 5 – Meyve suyu: Sıvı
- 6 – Hava: Gaz
- 7 – Tencere: Katı
- 8 – Yağmur: Sıvı
Şimdi soruları bu bilgilere göre cevaplayalım:
a. Hangi maddelerin belirli bir şekli vardır?
Burada bizden katı maddeleri bulmamız isteniyor. Çünkü sadece katıların kendilerine ait belirli bir şekli vardır; dışarıdan bir etki olmadıkça şekilleri değişmez.
Cevap: 1, 2, 3, 7
b. Hangi maddeler konulduğu kabın şeklini alır?
Burada akışkan olan maddeleri düşünmeliyiz. Sıvılar konuldukları kabın doldurdukları kısmının şeklini alırlar. Gazlar ise kabın tamamını doldurarak kabın şeklini alırlar. Yani hem sıvıları hem gazları yazmalıyız.
Cevap: 4, 5, 6, 8
c. Hangi maddeler bulunduğu ortamda tamamen yayılır?
Bu özellik sadece gazlara aittir. Gaz tanecikleri çok hızlı hareket eder ve bağımsızdır, bu yüzden bulundukları ortama tamamen yayılırlar. Bir odada sıkılan parfümün kokusunun her yere yayılması gibi düşünebilirsin.
Cevap: 4, 6
ç. Hangi maddeler sıkıştırılabilir?
Katı ve sıvıların tanecikleri birbirine çok yakındır, bu yüzden sıkıştırılamaz kabul edilirler. Ancak gazların tanecikleri arasında büyük boşluklar vardır. Bu sayede üzerine basınç uyguladığımızda onları sıkıştırabiliriz.
Cevap: 4, 6
d. Hangi maddeler akışkan özelliğe sahiptir?
Akışkanlık demek, maddenin bir yerden bir yere akabilmesi demektir. Hem sıvılar hem de gazlar akışkan özellik gösterirler. Katılar akmaz.
Cevap: 4, 5, 6, 8
2. Hangisi Gaz?
Burak, Emine’nin gözünü bağlayarak piston yardımıyla hacmi değiştirilebilen kapların içini üç farklı hâlde bulunan maddelerle dolduruyor. Emine’nin gözünü kapattıktan sonra hangi kabın içinde gaz hâlinde bir madde bulunduğunu bilmesini istiyor. Sizce Emine, hangi kapta gaz olduğunu bulabilir mi? Nasıl? Düşüncelerinizi aşağıdaki noktalı yere yazınız.
Çözüm ve Açıklama:
Evet, Emine hangi kapta gaz olduğunu dokunma duyusunu ve kuvveti kullanarak bulabilir. Bunu şöyle açıklarız:
Adım 1: Emine sırasıyla pistonların üzerine elini koyup aşağıya doğru itmeye çalışmalıdır.
Adım 2: İçinde katı (kum, taş vb.) veya sıvı (su) olan şırıngaların pistonları aşağıya doğru hareket etmeyecektir. Çünkü katılar ve sıvılar sıkıştırılamazlar. Piston sert bir duvara çarpmış gibi durur.
Adım 3: İçinde gaz (hava) bulunan şırınganın pistonu ise kuvvet uygulandığında aşağıya doğru inecektir. Çünkü gaz tanecikleri arasında boşluklar vardır ve gazlar sıkıştırılabilir özelliktedir.
Sonuç Cümlesi (Noktalı yere yazılacak örnek cevap):
Emine, pistonları aşağıya doğru iterek gazı bulabilir. Katı ve sıvı maddeler sıkıştırılamadığı için bu maddelerin olduğu pistonlar hareket etmez. Ancak gazlar sıkıştırılabilir olduğu için, içinde gaz bulunan piston aşağıya doğru kolayca itilebilir. Emine, pistonun hareket ettiği kabın içinde gaz olduğunu anlayacaktır.