Merhaba sevgili öğrencim, senin için bu fen bilimleri sorularını tek tek inceledim. Elektrik devreleri, direnç ve iletkenlik konularını içeren bu testi gel birlikte çözelim. Arkana yaslan ve dikkatlice takip et.
1. Soru: Basit bir elektrik devresinde ampulün parlaklığını artırmak için diğer değişkenler sabit olmak koşuluyla aşağıdakilerden hangisi yapılabilir?
- A) Ampul sayısı artırılabilir.
- B) İletken telin boyu artırılabilir.
- C) İletken telin direnci artırılabilir.
- D) İletken telin kesiti artırılabilir.
Çözüm:
Bu soruda amacımız ampulü daha parlak yakmak. Ampulün parlak yanması için devreden geçen akımın artması, yani direncin azalması gerekir. Çünkü direnç, elektrik akımına karşı gösterilen zorluktur. Direnç ne kadar az olursa, ampul o kadar parlak yanar.
Adım 1: Şıkları inceleyelim. A şıkkında ampul sayısını artırırsak direnç artar ve parlaklık azalır. B şıkkında telin boyu uzarsa yol uzadığı için direnç artar, parlaklık azalır. C şıkkında direnci artırmak zaten parlaklığı azaltır.
Adım 2: D şıkkına bakalım. İletken telin kesitini (kalınlığını) artırmak, yolu genişletmek gibidir. Geniş yoldan araçlar daha rahat geçer, kalın telden de elektrik daha rahat geçer. Yani direnç azalır ve akım artar. Böylece ampul daha parlak yanar.
Doğru Cevap: D
2. Soru: Bu düzenekte test ucu hangi noktaya değdirilirse ampul en parlak yanar?
- A) K
- B) L
- C) M
- D) N
Çözüm:
Burada bir reosta (değişken direnç) mantığı var. Ampulün parlak yanması için devredeki direncin en az olması gerekir.
Adım 1: Akım pilin pozitif kutbundan çıkar, ampulden geçer ve direnç teline sol taraftan giriş yapar. Elimizdeki test ucunu (kablolu klipsi) telin üzerine dokundurarak devreyi tamamlarız.
Adım 2: Eğer test ucunu K noktasına değdirirsek, akım direnç telinin üzerinden neredeyse hiç geçmeden hemen devreyi tamamlar. Yol kısalırsa direnç azalır.
Adım 3: Eğer N noktasına değdirirsek, akım tüm tel boyunca gitmek zorunda kalır. Yol uzarsa direnç artar ve ampul sönük yanar.
Sonuç: Direncin en az olması ve ampulün en parlak yanması için akımın en kısa yolu izlemesi gerekir. Bu yüzden bağlantı noktasına en yakın yer olan K noktası seçilmelidir.
Doğru Cevap: A
3. Soru: Aşağıdakilerden hangisi elektriği iletir?
- A) Mor Gömlek (Kumaş)
- B) Araba Lastiği (Kauçuk)
- C) Tahta Kaşık (Ahşap)
- D) Altın Yüzükler (Metal)
Çözüm:
Maddeleri elektriği iletme durumlarına göre iletken ve yalıtkan olarak ikiye ayırırız.
Adım 1: A seçeneğindeki kumaş, B seçeneğindeki plastik/kauçuk tekerlek ve C seçeneğindeki tahta kaşık yalıtkan maddelerdir. Elektriği iletmezler.
Adım 2: D seçeneğindeki yüzükler altından yapılmıştır. Altın, gümüş, bakır, demir gibi metaller iyi birer iletkendir ve elektriği geçirirler.
Doğru Cevap: D
4. Soru: Yukarıdaki devre düzeneklerine göre bu deneydeki bağımsız değişken aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Ampul sayısı
- B) İletkenin cinsi
- C) İletkenin kesit alanı
- D) Pil sayısı
Çözüm:
Bilimsel deneylerde “Bağımsız Değişken”, bizim bilerek ve isteyerek değiştirdiğimiz, sonucunu merak ettiğimiz özelliktir.
Adım 1: Resimdeki üç devreye dikkatlice bakalım. Hepsinde 1 tane pil var (sabit). Hepsinde 1 tane ampul var (sabit). Hepsinde kullanılan telin cinsi “Nikel” olarak belirtilmiş (sabit).
Adım 2: Peki ne farklı? Tellerin kalınlıkları yani kesit alanları birbirinden farklı. Birinci tel ince, ikincisi daha kalın, üçüncüsü daha da kalın görünüyor.
Sonuç: Deneyi yapan kişi tellerin kalınlığını değiştirerek bunun etkisini gözlemlemek istemiş. O halde bağımsız değişkenimiz iletkenin kalınlığıdır.
Doğru Cevap: C
5. Soru: Bir iletkenin direnci aşağıdakilerden hangisine bağlı değildir?
- A) İletkenin cinsine
- B) İletkenin şekline
- C) İletkenin boyuna
- D) İletkenin kesitine
Çözüm:
Bu, derste sıkça tekrar ettiğimiz temel bir bilgi sorusudur. Bir telin direnci 3 temel şeye bağlıdır.
Adım 1: Direnç nelere bağlıdır hatırlayalım:
- İletkenin Boyuna: Tel uzadıkça direnç artar. (C şıkkı doğru)
- İletkenin Kesitine (Kalınlığına): Tel kalınlaştıkça direnç azalır. (D şıkkı doğru)
- İletkenin Cinsine: Bakır, gümüş veya nikel olması direnci değiştirir. (A şıkkı doğru)
Adım 2: “İletkenin şekli” (örneğin yuvarlak bükülmesi veya düz durması) direnci değiştiren temel bir faktör olarak kabul edilmez. Önemli olan telin fiziksel boyutları ve maddesidir.
Doğru Cevap: B
6. Soru: İletkenin direnci ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
- A) Devrede kullanılan iletkenin direncinin değişmesi ampulün verdiği ışığın parlaklığını etkiler.
- B) İletkenlerin direnci yalıtkanlara göre çok daha büyüktür.
- C) Ampulün de bir direnci vardır.
- D) Metal tel ne kadar ince olursa telin direnci o kadar fazla olur.
Çözüm:
Şıkları tek tek analiz ederek yanlışı bulalım.
Adım 1: A şıkkı doğrudur. Direnç değişirse akım değişir, akım değişirse parlaklık değişir.
Adım 2: C şıkkı doğrudur. Ampulün içinde flaman dediğimiz ince bir tel vardır ve yüksek direnci sayesinde ısınarak ışık verir.
Adım 3: D şıkkı doğrudur. Tel inceldikçe (kesit azaldıkça) elektronların geçişi zorlaşır ve direnç artar.
Adım 4: B şıkkına bakalım. “İletkenlerin direnci yalıtkanlara göre çok daha büyüktür” demiş. Bu yanlıştır! Tam tersine, iletkenler elektriği iyi geçirdikleri için dirençleri küçüktür. Yalıtkanlar elektriği geçirmediği için dirençleri çok büyüktür.
Doğru Cevap: B