Merhaba sevgili öğrencilerim, bugün Fen Bilimleri dersimizin “İletken ve Yalıtkan Maddeler” konusuna giriş yapıyoruz. Paylaştığınız sayfada yer alan hazırlık çalışmalarını birlikte, sanki sınıftaymışız gibi inceleyelim ve soruları cevaplayalım. Bu konu, günlük hayatta güvenliğimiz için hayati öneme sahiptir. Hazırsanız başlayalım!
SORU 1
Görseldeki kabloyu inceleyiniz. Elektrik kablosunun içindeki metalin özelliği ne olabilir? Peki, bu metalin üstünün plastik bir madde ile kaplanmasının sebebi ne olabilir? Arkadaşlarınızla tartışınız.
Çözüm ve Açıklama:
Bu görselde iç içe geçmiş farklı maddelerden oluşan bir elektrik kablosu görüyoruz. Haydi adım adım analiz edelim:
Adım 1: İçindeki metali tanıyalım.
Kablonun en iç kısmında gördüğünüz o parlak, turuncu-kahverengi teller genellikle bakır elementinden yapılır. Bakırın en önemli özelliği “İletken” bir madde olmasıdır. Yani elektrik enerjisini bir noktadan diğerine çok kolay ve hızlı bir şekilde taşır. Evimizdeki lambaların yanması veya televizyonun çalışması için elektriğin prizden cihaza ulaşması gerekir, işte bu metal kısım elektriği taşıyan yoldur.
Adım 2: Dışındaki plastiği inceleyelim.
Metalin üzerini saran renkli kısımlar ise plastiktir. Plastik, elektriği iletmeyen yani elektriğin geçişine izin vermeyen bir maddedir. Biz buna Fen Bilimlerinde “Yalıtkan” madde diyoruz.
Adım 3: Neden kaplandığını anlayalım.
Eğer kabloların dışı yalıtkan plastik ile kaplanmasaydı, kabloya her dokunduğumuzda içinden geçen elektrik bize zarar verirdi (elektrik çarpardı). Ayrıca kablolar birbirine değdiğinde “kısa devre” yapıp yangın çıkarabilirdi. Yani plastiğin sebebi, elektriği sadece gitmesi gereken yere götürmek ve bizi tehlikelerden korumaktır.
_________________________________________________________________________
SORU 2
Herhangi bir elektrik devresinin çalışıp çalışmadığını içine yerleştirilmiş küçük bir lambanın yanıp sönmesiyle gösteren, ucu tornavidalı kalem biçimindeki araçlara kontrol kalemi denir. Kontrol kaleminin yapıldığı maddelerin özellikleri neler olabilir? Kontrol kaleminin elektrik enerjisinin tehlikelerinden korunmadaki önemi nedir? Arkadaşlarınızla tartışınız.
Çözüm ve Açıklama:
Kontrol kalemleri, elektrikçilerin ve tamirat yapan kişilerin en yakın dostudur. Yapısını şöyle inceleyelim:
Adım 1: Uç Kısmı (Metal).
Kontrol kaleminin prize veya kabloya değdirilen uç kısmı metaldir. Tıpkı kabloda olduğu gibi bu kısım iletkendir. Çünkü oradaki elektriği alıp kalemin içindeki lambaya iletmesi gerekir.
Adım 2: Sap Kısmı (Plastik/Sert Mika).
Bizim elimizle tuttuğumuz sap kısmı ise sert plastikten yapılmıştır. Burası kesinlikle yalıtkandır. Eğer burası da iletken olsaydı, kalemi tuttuğumuz anda elektrik vücudumuza geçerdi.
Adım 3: Önemi nedir?
Kontrol kaleminin içinde küçük bir direnç ve lamba vardır. Ucu elektriğe değdiğinde, eğer elektrik varsa lamba yanar. Böylece bir kabloya dokunmadan önce orada elektrik olup olmadığını güvenli bir şekilde anlarız. Hayatımızı elektrik çarpmasından koruyan çok basit ama çok önemli bir güvenlik aracıdır.
_________________________________________________________________________
SORU 3
Görseldeki banyo gibi ıslak zeminlerde elektrikli araç ve gereçleri kullanmanın tehlikeli olduğunu duymuşsunuzdur. Peki, ıslak zeminlerde niçin elektrikli araç gereçler kullanılmamalıdır?
Çözüm ve Açıklama:
Görselde saçını kurutan birini ve yerde su birikintilerini görüyoruz. Bu durum oldukça risklidir. Sebebini şöyle açıklayalım:
Adım 1: Suyun özelliğini hatırlayalım.
Saf su aslında yalıtkandır ancak evlerimizde musluktan akan suyun içinde çeşitli mineraller ve tuzlar bulunur. Bu katkı maddeleri, musluk suyunu iletken hale getirir. Yani ıslak zeminler elektriği iletebilir.
Adım 2: Tehlikeyi görelim.
Eğer kullandığımız elektrikli alet (saç kurutma makinesi, ısıtıcı vb.) bozulursa, kablosunda bir kaçak varsa veya alet suya düşerse, elektrik akımı suya geçer. Su da iletken olduğu için bu elektriği, o sırada suya basan veya ıslak zeminde duran kişiye iletir.
Adım 3: Sonuç.
İnsan vücudu da iletken olduğu için elektrik üzerimizden geçer ve elektrik çarpması dediğimiz tehlikeli durum oluşur. Bu yüzden banyo gibi ıslak yerlerde elektrikli alet kullanırken yerlerin kuru olmasına çok dikkat etmeliyiz ve mümkünse bu aletleri ıslak zeminlerde kullanmamalıyız.
Unutmayın çocuklar; elektrik hayatımızı kolaylaştırır ama kurallara uymazsak tehlikeli olabilir. Güvenlik her zaman önceliğimizdir!