Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin Fen Bilimleri öğretmenin. Bugün seninle 4. Ünite sonundaki bu değerlendirme sorularını birlikte inceleyip çözeceğiz. Amacımız sadece boşlukları doldurmak değil, konuları tekrar ederek pekiştirmek. Hazırsan, defterini kalemini hazırla ve başlayalım!
Bu sayfada iki bölüm var: **A. Kısa Cevaplı Sorular** ve **B. Boşluk Doldurma**. Hadi sırasıyla gidelim.
A. KISA CEVAPLI SORULAR
Bu bölümdeki soruları senin için analiz edip cevaplarını açıklayarak yazıyorum. Sen de bunları kendi cümlelerinle defterine not alabilirsin.
1. Soru: Çevrenizdeki hangi maddeleri sıkıştırabilirsiniz? Örnekler veriniz.
Çözüm:
Maddenin hallerini hatırlayalım: Katı, sıvı ve gaz. Katılar ve sıvılar sıkıştırılamaz kabul edilir (çok çok az sıkışsalar da ihmal edilir). Ancak tanecikleri arasında çok boşluk olan maddeler sıkıştırılabilir.
- Adım 1: Tanecikler arası boşluğu en fazla olan hal GAZ halidir.
- Adım 2: Dolayısıyla gaz halindeki maddeler sıkıştırılabilir.
- Örnekler: Şırınganın içine çektiğimiz hava, deodorant şişelerindeki gaz, mutfak tüpündeki gaz, araba lastiğindeki hava.
2. Soru: Maddenin tanecikleri ne tür hareketler yapabilir?
Çözüm:
Maddenin tanecikleri durmaz, sürekli hareket halindedir. Üç temel hareket türümüz vardı:
- 1. Titreşim: Taneciklerin olduğu yerde sallanmasıdır (Katı, sıvı ve gazların hepsi yapar).
- 2. Öteleme: Taneciklerin birbiri üzerinden kayarak yer değiştirmesidir (Sıvı ve gazlar yapar).
- 3. Dönme: Taneciklerin kendi etrafında dönmesidir (Sıvı ve gazlar yapar).
Cevap: Titreşim, öteleme ve dönme hareketleri yapabilir.
3. Soru: İki maddeyi birbirinden ayırt edebilmek için hangi özelliklerinden yararlanırsınız?
Çözüm:
Her maddenin kendine has bir kimliği vardır. Biz bunlara “Ayırt Edici Özellikler” diyoruz. Miktara bağlı olmayan özelliklerdir.
- Cevap: Yoğunluk, erime noktası, donma noktası ve kaynama noktası gibi ayırt edici özelliklerden yararlanırız.
4. Soru: Isı yalıtkanı ve ısı iletkeni ne demektir?
Çözüm:
Isıyı iletip iletmemelerine göre maddeleri ikiye ayırırız.
- Isı İletkeni: Isıyı iyi ileten maddelerdir. Tanecikleri birbirine yakındır ve ısı enerjisini hızlıca aktarır. (Örnek: Demir, bakır, altın gibi metaller).
- Isı Yalıtkanı: Isıyı iyi iletmeyen maddelerdir. Isı akışını yavaşlatmak için kullanılırlar. (Örnek: Tahta, strafor köpük, yün, plastik).
5. Soru: Yenilenebilir enerji kullanımının önemini açıklayınız.
Çözüm:
Yenilenebilir enerji (güneş, rüzgar, su gibi) doğada tükenmeyen kaynaklardır.
- Önemi: Doğayı kirletmezler, küresel ısınmayı azaltırlar, fosil yakıtlar gibi tükenme riskleri yoktur ve ülke ekonomisine katkı sağlarlar. Geleceğimiz için temiz enerji şarttır.
6. Soru: Soba ve doğal gaz zehirlenmelerine karşı alınabilecek önlemler nelerdir?
Çözüm:
Bu hayati bir konu. Dikkatli olmalıyız.
- Sobalar TSE standartlarına uygun olmalı ve bacalar düzenli temizlenmeli.
- Yatmadan önce soba tam olarak söndürülmeli.
- Odayı sık sık havalandırmalıyız.
- Doğal gaz menfezlerini (havalandırma deliklerini) asla kapatmamalıyız.
- Gaz kaçağı hissedilirse elektrik düğmelerine dokunmadan hemen ortam havalandırılmalı ve 187 aranmalı.
B. BOŞLUK DOLDURMA
Şimdi yukarıdaki renkli kutucuklardaki kelimeleri aşağıdaki cümlelere yerleştirelim. Mantığını kurarak gidelim.
Kelimelerimiz: SIVI, gaz, hacmi, öteleme, yoğun, demir, temiz, ısı yalıtımı, TSE, odun, tahta.
1. Soru: En fazla …………………… maddeler sıkıştırılabilir.
Çözüm:
Tanecikler arası boşluğu en çok olan hal gazdır. Bu boşluklar sayesinde sıkışabilirler.
Cevap: En fazla gaz maddeler sıkıştırılabilir.
2. Soru: Su, buzdan …………………… olduğu için buz üstte kalır.
Çözüm:
Buz suyun üzerinde yüzüyorsa, buzun yoğunluğu sudan küçüktür. Yani tersten söylersek; su, buzdan daha yoğundur.
Cevap: Su, buzdan yoğun olduğu için buz üstte kalır.
3. Soru: Sıvılar hem titreşim, dönme hem de …………………… hareketi yapar.
Çözüm:
Sıvı tanecikleri birbiri üzerinden kayarak yer değiştirebilir. Bu harekete öteleme denir.
Cevap: Sıvılar hem titreşim, dönme hem de öteleme hareketi yapar.
4. Soru: Buza dönüşen su taneciklerinin yapısı gereği …………………… artar, yoğunluğu azalır.
Çözüm:
Su donarken istisnai bir durum yaşar. Donduğunda moleküller arası boşluk artar, yani kapladığı yer (hacim) artar. Hacim artınca yoğunluk azalır.
Cevap: Buza dönüşen su taneciklerinin yapısı gereği hacmi artar, yoğunluğu azalır.
5. Soru: …………………… katı yakıtlara örnek olarak verilebilir.
Çözüm:
Kelimeler arasında katı yakıt olabilecek ne var? Kömür yok ama “odun” var.
Cevap:Odun katı yakıtlara örnek olarak verilebilir.
6. Soru: Isı yalıtkanı maddeye ……………………, ısı iletkeni maddeye ise …………………… örnek olarak verilebilir.
Çözüm:
Burada iki boşluk var. İlk boşluğa yalıtkan (ısıyı geçirmeyen), ikinciye iletken (ısıyı geçiren) bir madde yazacağız. Kelimelerden “tahta” yalıtkan, “demir” iletkendir.
Cevap: Isı yalıtkanı maddeye tahta, ısı iletkeni maddeye ise demir örnek olarak verilebilir.
7. Soru: Isı yalıtkanı maddeler kullanılarak yapılan işlemlere …………………… denir.
Çözüm:
Evlerimizi kışın sıcak, yazın serin tutmak için mantolama yaparız. Buna genel olarak ısı yalıtımı denir.
Cevap: Isı yalıtkanı maddeler kullanılarak yapılan işlemlere ısı yalıtımı denir.
8. Soru: Konutlarda kullanılan kömür sobası …………………… standartlarına uygun olmalıdır.
Çözüm:
Türkiye’de standartları belirleyen kurum Türk Standardları Enstitüsü’dür.
Cevap: Konutlarda kullanılan kömür sobası TSE standartlarına uygun olmalıdır.
9. Soru: Doğal gaz kaçağından etkilenen kişi …………………… havaya çıkarılmalıdır.
Çözüm:
Zehirlenme durumunda kişinin oksijene ihtiyacı vardır. Hemen ortamdan uzaklaştırılmalıdır.
Cevap: Doğal gaz kaçağından etkilenen kişi temiz havaya çıkarılmalıdır.
Aferin! Bütün soruları tamamladık. Özellikle “SIVI” kelimesi kutucuklarda verilmiş ama boşluklarda tam olarak uyacak bir yer kalmadı, bazen sorularda şaşırtmaca veya fazla kelime olabilir, biz doğru olanları yerleştirdik. Konuları tekrar etmeyi unutma, başarılar dilerim!