Harika bir Fen Bilimleri dersine hoş geldiniz çocuklar! Bu hafta maddeyi ve özelliklerini daha yakından tanıyacağız. Hazırsanız, birlikte bu soruları çözerek konuyu daha iyi anlayalım!
**6. Aşağıda K, L ve M maddelerinin bulundukları haller ile ilgili özellikler verilmiştir.**
KIsınarak gaz hale geçer.
LUçucudur.
MBelli bir şekli vardır.
Buna göre K, L ve M maddelerinin hallerini aşağıdaki boşluklara yazınız.
K: ………………………….. L: ………………………….. M: …………………………..
Bu soruda, K, L ve M maddelerinin özelliklerine bakarak hangi halde olduklarını bulmamız isteniyor. Maddelerin hallerini hatırlayalım: katı, sıvı ve gaz.
* **Madde K:** Isınınca gaz hale geçiyormuş. Gaz halindeki maddeler genellikle ısınınca genişler ve gaz haline geçer. Bu özellik, K maddesinin sıvı halde olduğunu düşündürüyor. Çünkü sıvılar ısıtıldıklarında buharlaşarak gaz hale geçerler.
* **Madde L:** Uçucuymuş. Uçucu olmak, maddenin kolayca buharlaşarak gaz hale geçmesi demektir. Bu da genellikle sıvı veya gaz halindeki maddeler için geçerlidir. Ancak burada başka bir ipucu yok, bu yüzden diğer maddelere de bakarak karar verebiliriz. Eğer K sıvı ise, L de uçucu olduğuna göre yine sıvı olma ihtimali yüksek.
* **Madde M:** Belli bir şekli varmış. Katı haldeki maddelerin belirli bir şekli ve hacmi vardır. Sıvıların belirli bir şekli yoktur, bulundukları kabın şeklini alırlar. Gazların ise hem belirli bir şekli hem de belirli bir hacmi yoktur. Bu özellik, M maddesinin kesinlikle katı olduğunu gösteriyor.
Şimdi bulduklarımızı boşluklara yazalım:
K: Sıvı
L: Sıvı
M: Katı
7. Ruhi sabah kalktığında balkondaki suyun buz tuttuğunu görmüştür. Annesiyle dışarıyı izledikleri sırada çaydanlıkta kaynayan suyun azaldığını fark etmişlerdir. Annesi dolaptan çıkardığı tereyağını ocağa alıp ısıtmış ve tereyağlı yumurta yapmıştır. Yemekten sonra ellerini yıkayan Ruhi, sobaya tuttuğu ellerinin kuruduğunu gözlemlemiştir.
Buna göre, Ruhi’nin gözlemlediği durumlarla ilgili aşağıdaki tabloyu doldurunuz.
| İfadeler | Doğru / Yanlış |
| :————————————————————————————— | :————- |
| Suyun buz tutması, maddenin sıvı hâlden katı hâle geçmesine gerçekleşir. | |
| Çaydanlıkta kaynayan su, maddenin sıvı hâlden gaz hâle geçmesine örnektir. | |
| Ruhi’nin ellerinin kuruması, maddenin sıvı hâlden gaz hâle geçmesine örnektir. | |
| Ocakta ısınan tereyağı, maddenin sıvı hâlden gaz hâle geçmesi olayıdır. | |
Bu soruda, Ruhi’nin yaşadığı olayları inceleyerek maddenin halleri arasındaki geçişleri doğru bir şekilde belirlememiz gerekiyor. Hadi hep birlikte ifadeleri inceleyelim:
* İfade 1: Suyun buz tutması, maddenin sıvı hâlden katı hâle geçmesine gerçekleşir.
Sabah balkonda suyun buz tuttuğunu görmesi, suyun soğuktan dolayı katı hale geçtiğini gösterir. Suyun sıvı halden katı hale geçmesine donma denir. Bu ifade doğrudur.
Sonuç: Doğru
* İfade 2: Çaydanlıkta kaynayan su, maddenin sıvı hâlden gaz hâle geçmesine örnektir.
Çaydanlıktaki suyun kaynaması ve azaldığını fark etmeleri, suyun buharlaşarak gaz haline geçtiğini gösterir. Suyun sıvı halden gaz hale geçmesine buharlaşma denir. Bu ifade de doğrudur.
Sonuç: Doğru
* İfade 3: Ruhi’nin ellerinin kuruması, maddenin sıvı hâlden gaz hâle geçmesine örnektir.
Yemekten sonra ellerini yıkayıp sobaya tuttuğunda ellerinin kuruduğunu görmesi, elindeki suyun buharlaşarak gaz hale geçtiğini gösterir. Bu da sıvı halden gaz hale geçiştir. Bu ifade doğrudur.
Sonuç: Doğru
* İfade 4: Ocakta ısınan tereyağı, maddenin sıvı hâlden gaz hâle geçmesi olayıdır.
Annesinin dolaptan çıkardığı tereyağını ocağa alıp ısıtması ve tereyağlı yumurta yapması, tereyağının katı halden sıvı hale geçtiğini gösterir. Tereyağının gaz hale geçmesinden bahsedilmiyor. Tereyağının sıvı hale geçmesi, katıdan sıvıya geçiştir. Bu ifade yanlıştır.
Sonuç: Yanlış
8. Özgür, deniz kıyısında bulduğu bir taşın hacmini belirlemek için aşağıdaki deney düzeneğini hazırlıyor.
Özgür, taşı kaba attığında su seviyesinin 500 ml’den 900 ml’ye ulaştığını gözlemliyor. Buna göre taşın hacmi kaç ml’dir?
Çözüm:
———–
Bu soruda, bir cismin hacmini, onu bir sıvı içine batırarak nasıl bulabileceğimizi görüyoruz. Deneyde kullanılan kap, içinde sıvı ölçümleri yapabileceğimiz dereceli bir kaptır.
* **Adım 1:** Başlangıçta, dereceli kapta bir miktar su var ve su seviyesi 500 ml olarak okunuyor. Bu, sadece suyun hacmidir.
* **Adım 2:** Özgür, bulduğu taşı suya atıyor. Taş suya batınca, suyun seviyesi yükseliyor. Çünkü taş, kendi hacmi kadar yer kaplıyor ve bu da suyu yukarı itiyor.
* **Adım 3:** Taşı attıktan sonra su seviyesi 900 ml’ye ulaşıyor. Bu yeni seviye, hem suyun hem de taşın kapladığı toplam hacmi gösteriyor.
Şimdi taşın hacmini bulmak için ne yapmalıyız? Taşın hacmi, su seviyesindeki artış miktarına eşittir. Yani, son su seviyesinden ilk su seviyesini çıkarmalıyız.
Yapılacak işlem şudur:
900 ml (Su + Taş)
– 500 ml (Sadece Su)
——-
Bu çıkarma işlemini yapalım:
900 – 500 = 400
Yani, taşın hacmi 400 ml’dir.
Sonuç:
400 ml