Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Ben sizin Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün birlikte bu harika soruları çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
—
**Soru 8:**
Görsel sanatlar dersinde Güneş’i hep sol üst köşeye çizen Defne’ye öğretmeni, Güneş’in gün boyunca sabit kalıp kalmadığını sormuş ve bir gün boyunca Güneş’in konumunu belirli aralıklarla gözlemleyip çizmesini istemiştir. Defne gün içinde yaptığı gözlemler sonucunda aşağıdaki şekli oluşturmuştur.
Buna göre Güneş’in gün içindeki konumunun değişmesinin sebebini aşağıda boş bırakılan alana yazınız.
**Çözüm:**
Sevgili çocuklar, Defne’nin çizdiği bu resimler bize Güneş’in gün içinde farklı yerlerde göründüğünü gösteriyor. Sabahları doğudan yükselir, öğlen tam tepemizde olur ve akşamları da batıdan batar. Peki, bu durumun sebebi ne olabilir? Aslında Güneş yerinde sabittir. Yerin kendisi kendi etrafında döner. Bu dönme hareketi sayesinde biz Güneş’i gün içinde farklı yerlerdeymiş gibi görürüz. Tıpkı bir lunapark treninde otururken etrafımızdaki her şeyin hareket ediyormuş gibi görünmesi gibi düşünebilirsiniz.
**Cevap:** Güneş’in gün içindeki konumunun değişmesinin sebebi, Dünya’nın kendi etrafında dönmesidir.
—
**Soru 9:**
Fosiller, Dünya’nın geçmişi hakkında önemli bilgiler saklar. Koşullar uygun olduğunda fosil oluşabilir. Fosilleşme farklı şekillerde gerçekleşir. Fosilleşmenin gerçekleşmesi için en uygun koşullar karadan daha çok deniz tabanında oluşur. Çünkü ayrışma sonucu sürekli karadan denize taşınan mineraller deniz tabanında birikir. Canlı kalıntılarının üzeri bazı minerallerle dolar ve bu kalıntılar taşlaşır. Zamanla taşlaşan kalıntı fosilleşmiş olur. Buna göre tabloda verilen ifadelerin karşısındaki kutulardan uygun olanları (+) ile işaretleyiniz.
| İfadeler | Ulaşılır | Ulaşılamaz |
| :———————————————- | :——: | :——–: |
| Canlı kalıntısının fosilleşmesi için belirli koşullar gereklidir. | | |
| Fosilleşmede çeşitli mineraller etkilidir. | | |
| Deniz tabanları fosilleşme için uygun koşullara sahiptir. | | |
| Canlı kalıntısının bütün bölümleri eksiksiz fosilleşebilir. | | |
**Çözüm:**
Şimdi de fosiller konusuna geldik. Fosiller, geçmişte yaşamış canlıların taşlaşmış kalıntılarıdır. Resimde de gördüğümüz gibi, bir dinozorun iskeleti ve başka bir canlının taşlaşmış hali bize fosiller hakkında fikir veriyor. Metni dikkatlice okuyalım ve ifadeleri inceleyelim.
* **Canlı kalıntısının fosilleşmesi için belirli koşullar gereklidir.** Metinde “Koşullar uygun olduğunda fosil oluşabilir.” deniyor. Bu da demek oluyor ki fosil olmak için özel şartlar gerekiyor. O zaman bu ifade doğru, yani Ulaşılır.
* **Fosilleşmede çeşitli mineraller etkilidir.** Metinde “Canlı kalıntılarının üzeri bazı minerallerle dolar ve bu kalıntılar taşlaşır.” yazıyor. İşte bu da minerallerin fosil oluşumunda rol oynadığını gösteriyor. Bu yüzden bu ifade de Ulaşılır.
* **Deniz tabanları fosilleşme için uygun koşullara sahiptir.** Metinde “Fosilleşmenin gerçekleşmesi için en uygun koşullar karadan daha çok deniz tabanında oluşur.” denmiş. Bu da deniz tabanlarının fosil oluşumu için harika yerler olduğunu söylüyor. Yani bu ifade de Ulaşılır.
* **Canlı kalıntısının bütün bölümleri eksiksiz fosilleşebilir.** Metinde bu konuda net bir bilgi verilmemiş. Ama genellikle fosillerde canlının sadece bazı sert kısımları (kemikler, dişler gibi) fosilleşir. Yumuşak kısımlar çürüyebilir. Bu yüzden canlının her şeyinin eksiksiz fosilleşmesi pek mümkün değildir. Bu ifade Ulaşılamaz.
Şimdi tabloyu dolduralım:
| İfadeler | Ulaşılır | Ulaşılamaz |
| :———————————————- | :——: | :——–: |
| Canlı kalıntısının fosilleşmesi için belirli koşullar gereklidir. | (+) | |
| Fosilleşmede çeşitli mineraller etkilidir. | (+) | |
| Deniz tabanları fosilleşme için uygun koşullara sahiptir. | (+) | |
| Canlı kalıntısının bütün bölümleri eksiksiz fosilleşebilir. | | (+) |
—
**Soru 10:**
Dünya’nın kendi etrafında yaptığı harekete dönme hareketi, Güneş etrafında yaptığı harekete ise dolanma hareketi denir.
Öğretmen sınıfa elinde bir fener ile girer. Sınıfın perdelerini kapatır. Karanlık bir ortam elde ettikten sonra bir öğrenciyi yanına çağırır. Öğrenciden Dünya modelini elinde tutmasını ister. Öğretmen feneri Dünya modeline doğru tutar. Öğrencinin Dünya modelini yavaş yavaş döndürmesini ister.
Yapılan bu etkinlikte Dünya’nın hareketleri ile ilgili ulaşılacak sonuçları aşağıda boş bırakılan alana yazınız.
**Çözüm:**
Arkadaşlar, bu etkinlikte öğretmenimiz bize Dünya’nın hareketlerini anlatmaya çalışıyor. Bir fener Güneş’i, elinizdeki top da Dünya’yı temsil ediyor.
**Adım 1:** Öğretmenimiz feneri (Güneş’i) bize doğru tutuyor ve Dünya modelini (topu) elimizde tutuyoruz.
**Adım 2:** Öğretmenimiz bizden Dünya modelini kendi etrafında yavaşça döndürmemizi istiyor. Siz Dünya’yı kendi etrafında döndürdükçe, fenerin ışığı Dünya’nın farklı yerlerine düşecektir. Bir taraf aydınlıkken, diğer taraf karanlık kalacaktır.
**Ulaşılacak Sonuçlar:**
Bu etkinlikten şu sonuçlara ulaşabiliriz:
* Dünya kendi etrafında döner. Bu dönme hareketi sayesinde gece ve gündüz oluşur. Fenerin ışığı Dünya’nın bir tarafını aydınlatır (gündüz), dönen diğer tarafı ise karanlıkta kalır (gece).
* Güneş etrafında dolanan Dünya’da mevsimler oluşur. Bu etkinlikte sadece dönme hareketi gösteriliyor ama öğretmenimiz bize dolanma hareketinden de bahsetti. Dünya hem kendi etrafında döner hem de Güneş’in etrafında bir yıl boyunca dolanır. Bu dolanma hareketi ve Dünya’nın eksen eğikliği sayesinde mevsimler oluşur.
Yani özetle, bu etkinlik bize gece ve gündüzün nasıl oluştuğunu, yani Dünya’nın kendi etrafında dönmesinin ne anlama geldiğini çok güzel anlatıyor.
Umarım bu çözümlerimiz sizin için faydalı olmuştur. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, hoşça kalın!