Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencim! Ben senin Fen Bilimleri öğretmenin. Bugün elindeki bu harika sayfayı birlikte inceleyeceğiz. Sayfada madde hal değişimleri ile ilgili çok güzel bilgiler ve görseller var. Gel şimdi bu bilgileri ve görselleri daha yakından tanıyalım ve oradaki soruları birlikte çözelim. Hazırsan başlayalım!
4. ÜNİTE
Maddenin Hâl Değişimi
Birçok madde doğada birden fazla hâlde bulunabilir. Maddeler, ısındıkça ya da soğudukça bir hâlden başka bir hâle geçebilir. Su, sıvı hâlde bulunurken soğuyarak katı hâle geçebilir. Dolu ve kar buna örnek olarak verilebilir. Sıvı hâldeki su ısınarak gaz hâle geçebilir. Havadaki nem buna örnek verilebilir.
Görsel 4.14. Kardan Adamın Isınarak Erimesi
Limonataya eklediğiniz buz, elinize aldığınız çikolata bir süre sonra ısınarak erir. Kış mevsiminde soğuk bir havada yapılan kardan adam, hava ısınınca eriyerek katı hâlden sıvı hâle geçer. Katı hâldeki maddenin erime denir.
Görsel 4.15. Donmuş Meyve Suyu
Meyve suyunun kalıplara konularak buzlulukta dondurulması, kışın göllerin yüzeyinin donması sıvı hâldeki maddelerin soğuyarak katı hâle geçmesine örnek gösterilebilir. Sıvı hâldeki bir maddenin soğuyarak katı hâle geçmesine donma denir.
Görsel 4.16. Yüzeyi Donan Göl
ARAŞTIRALIM
Kutup aylarının yaşam alanlarının neden daraldığını araştırınız. Araştırma sonuçlarını arkadaşlarınızla paylaşınız.
118
Şimdi gel, bu sayfadaki bilgileri kullanarak soruları çözelim. Maalesef bu sayfada doğrudan çözmemiz gereken sorular yok ama öğrenmemiz gereken çok önemli bilgiler var. Bu bilgileri adım adım açıklayalım:
Adım 1: Maddelerin Hâl Değişimi Nedir?
Sevgili öğrencim, bu sayfada en çok üzerinde durduğumuz konu maddenin hâl değişimi. Maddelerin ısı alarak veya ısı vererek bir halden başka bir hale geçmesine hâl değişimi diyoruz. Düşünsene, buz (katı) ısındığında su (sıvı) oluyor, su (sıvı) daha da ısındığında buhar (gaz) oluyor. Ya da tam tersi, buhar (gaz) soğuyunca su (sıvı), su (sıvı) da soğuyunca buz (katı) oluyor. İşte bu olaylara hâl değişimi diyoruz.
Adım 2: Erime Olayı
Sayfada da gördüğümüz gibi, katı haldeki bir maddenin ısı alarak sıvı hale geçmesine erime denir. Tıpkı Görsel 4.14’teki kardan adamın havanın ısınmasıyla erimesi gibi. Ya da buzdolabından çıkardığımız buzun bir süre sonra su olması gibi. Çikolatanın elimizde ısınınca erimesi de erimeye güzel bir örnektir.
Adım 3: Donma Olayı
Şimdi de donma olayına bakalım. Sıvı haldeki bir maddenin ısı vererek katı hale geçmesine donma denir. Görsel 4.15’te meyve sularının buz kalıplarında donmuş halini görüyorsun. Ya da kışın göl yüzeyinin donması da donma olayına bir örnektir. Suyun buzdolabında buz haline gelmesi de donmadır.
Adım 4: Araştırma Sorusu Üzerine Düşünelim
Sayfanın altındaki “Araştıralım” bölümünde “Kutup aylarının yaşam alanlarının neden daraldığını araştırınız.” diye bir görev verilmiş. Bu, aslında küresel ısınma ve iklim değişikliği gibi konularla ilgili. Kutup ayıları buzullarda yaşarlar. Küresel ısınma nedeniyle buzullar eridiği için kutup ayılarının yaşam alanları daralıyor. Bu yüzden de yiyecek bulmakta zorlanıyorlar ve yaşamları tehlikeye giriyor. Bu konuyu daha detaylı araştırarak sınıf arkadaşlarınla paylaşabilirsin.
Umarım bu açıklamalar sana yardımcı olmuştur. Maddenin hâl değişimleri çok eğlenceli bir konu, değil mi? Başka soracağın bir şey olursa çekinmeden sorabilirsin!