Merhaba sevgili öğrencilerim! 4. sınıf Fen Bilimleri dersimizin bu bölümünde, gezegenimizin hareketlerini ve bu hareketlerin sonuçlarını daha yakından tanıyacağız. Hazırsanız, hemen bu eğlenceli değerlendirme sorularını çözmeye başlayalım!
A) Aşağıdaki ifadelerin bazıları doğru, bazıları yanlıştır. Şemadaki bilgilerin doğru ya da yanlış olduğuna karar vererek ilerleyiniz. Ulaştığınız çıkışı işaretleyiniz.
İlk olarak, en üstteki ana ifadeye bakıyoruz: “Dünya, dönme ve dolanma hareketi yapar.” Bu ifade kesinlikle doğru!
Adım 1: “Dünya, dönme ve dolanma hareketi yapar.” ifadesi doğru olduğu için, şemada ‘D’ (Doğru) yolunu takip ediyoruz.
Adım 2: ‘D’ yolunu takip ettiğimizde karşımıza iki kutucuk çıkıyor. Soldaki kutucukta “Dünya kendi etrafında dolanma hareketi yapar.” yazıyor. Bu ifade de doğru.
Adım 3: Bu doğru ifadeyi takip ettiğimizde yine bir ‘D’ ve ‘Y’ ayrımı görüyoruz. “Bir gün 24 saatten oluşur.” ifadesi, Dünya’nın kendi etrafındaki dönüşünün sonucudur ve bu ifade doğru.
Adım 4: “Bir gün 24 saatten oluşur.” ifadesi doğru olduğu için ‘D’ yolunu takip ediyoruz. Karşımıza çıkan “1. Çıkış”ı işaretliyoruz.
Şimdi şemanın diğer koluna bakalım:
Adım 1: Başlangıçta “Dünya, dönme ve dolanma hareketi yapar.” ifadesi doğru olduğu için ‘D’ yolunu takip etmiştik. Şimdi de ‘Y’ (Yanlış) yolunu takip etseydik ne olurdu ona bakalım.
Adım 2: ‘Y’ yolunu takip ettiğimizde “Dünya’nın dönme hareketi sonucunda bir yıl oluşur.” ifadesiyle karşılaşıyoruz. Bu ifade yanlış. Bir yıl, Dünya’nın Güneş etrafında dolanmasıyla oluşur.
Adım 3: Bu yanlış ifadeyi takip ettiğimizde yine bir ‘D’ ve ‘Y’ ayrımı görüyoruz. “Bir yıl 365 gün 6 saattir.” ifadesi doğru. Bu bilgi, Dünya’nın Güneş etrafında dolanma süresini ifade eder.
Adım 4: “Bir yıl 365 gün 6 saattir.” ifadesi doğru olduğu için ‘D’ yolunu takip ediyoruz. Karşımıza çıkan “3. Çıkış”ı işaretliyoruz.
Şimdi şemanın ortasındaki diğer kola devam edelim:
Adım 1: Başlangıçta “Dünya, dönme ve dolanma hareketi yapar.” ifadesi doğruydu. Bu ifadeden çıkan ‘D’ yolunu takip ettiğimizde “Dünya kendi etrafında dolanma hareketi yapar.” kutucuğuna gelmiştik. Bu ifadenin ‘Y’ (Yanlış) olduğunu düşünerek ilerleseydik ne olurdu?
Adım 2: “Dünya kendi etrafında dolanma hareketi yapar.” ifadesi doğruydu. Eğer yanlış olsaydı ‘Y’ yolunu takip edecektik. Bu yol bizi “Bir yıl 365 gün 6 saattir.” kutucuğuna götürürdü ki bu ifade doğru. Ancak başlangıçtaki ifade doğru olduğu için bu yolu izlemeyeceğiz.
Şimdi şemanın sağındaki kola bakalım:
Adım 1: Başlangıçta “Dünya, dönme ve dolanma hareketi yapar.” ifadesi doğruydu. Bu ifadeden çıkan ‘Y’ (Yanlış) yolunu takip ettiğimizde “Dünya’nın dönme hareketi sonucunda bir yıl oluşur.” kutucuğuna gelmiştik. Bu ifade yanlış.
Adım 2: Bu yanlış ifadeyi takip ettiğimizde yine bir ‘D’ ve ‘Y’ ayrımı görüyoruz. “Bir gün içerisinde gece ve gündüz yaşanır.” ifadesi, Dünya’nın kendi etrafında dönmesiyle ilgilidir ve bu ifade doğru.
Adım 3: “Bir gün içerisinde gece ve gündüz yaşanır.” ifadesi doğru olduğu için ‘D’ yolunu takip ediyoruz. Karşımıza çıkan “5. Çıkış”ı işaretliyoruz.
Adım 4: Eğer “Bir gün içerisinde gece ve gündüz yaşanır.” ifadesini yanlış kabul edip ‘Y’ yolunu takip etseydik, “Güneş, Dünya etrafında dolanma hareketi yapar.” ifadesiyle karşılaşırdık. Bu ifade yanlış. Doğrusu, Dünya Güneş etrafında dolanır.
Adım 5: Bu yanlış ifadeyi takip ettiğimizde ‘Y’ yolunu izlerdik ve karşımıza “8. Çıkış” çıkardı.
Şimdi tekrar Adım 2’ye dönelim. “Dünya’nın dönme hareketi sonucunda bir yıl oluşur.” ifadesi yanlış demiştik. Eğer bu yanlış ifadeyi takip etmeseydik, yani ‘D’ yolunu izleseydik ne olurdu? Bu yol bizi “Bir gün 24 saatten oluşur.” kutucuğuna götürürdü ki bu ifade doğru. Ancak bu yol zaten ilk kolda ele alındı.
Bu şemada mantık şöyle ilerliyor: Her bir ifadeyi doğru mu yanlış mı olduğuna karar verip ona göre ilerliyorsunuz.
Sonuç: Bu şemada ilerlerken, doğru ifadeleri takip ettiğimizde şu çıkışlara ulaşırız:
- “Dünya kendi etrafında dolanma hareketi yapar.” ifadesi doğru olduğu için 1. Çıkış‘a ulaşırız.
- “Dünya’nın dönme hareketi sonucunda bir yıl oluşur.” ifadesi yanlış olduğu için, bu yanlışın altındaki “Bir yıl 365 gün 6 saattir.” ifadesi doğrudur ve bu doğru yolu takip edersek 3. Çıkış‘a ulaşırız.
- “Bir gün içerisinde gece ve gündüz yaşanır.” ifadesi doğru olduğu için 5. Çıkış‘a ulaşırız.
- “Güneş, Dünya etrafında dolanma hareketi yapar.” ifadesi yanlış olduğu için, bu yanlışın altındaki 8. Çıkış‘a ulaşırız.
Bu soruda bizden ulaştığımız çıkışı işaretlememiz isteniyor. Doğru cevapları takip ederek ilerlediğimizde, genellikle 1. Çıkış, 3. Çıkış, 5. Çıkış gibi seçeneklere ulaşırız. Soruda tam olarak ne istendiği net olmasa da, doğru bilgileri takip ederek ilerlediğimizde bu çıkışlar karşımıza çıkar.
B) Aşağıdaki paragraftan hareketle soruları yanıtlayınız.
Paragrafı dikkatlice okuyalım:
“Ada, yurt dışında yaşayan kuzeninin doğum gününü sabah erkenden kutlamak için babasından kuzenini aramasını istemiştir. Babası ise kuzenini aramak için saatin çok erken olduğunu, onların yaşadığı yerde henüz sabah olmadığını söylemiştir. Ada bu durumun sebebini sorduğunda, babası bunun Dünya’nın hareketi nedeniyle olduğunu söylemiştir.”
1. Adanın bulunduğu yerde gündüz yaşanırken kuzeninin bulunduğu yerde gece olmasının sebebi nedir?
Bu sorunun cevabını bulmak için Dünya’nın kendi etrafında dönme hareketini düşünmeliyiz. Dünya kendi etrafında dönerken, bir tarafı Güneş’e dönük olduğu için orada gündüz yaşanır. Diğer tarafı ise Güneş’e arkasını dönük olduğu için karanlıkta kalır ve orada gece yaşanır.
Adanın yaşadığı yerde gündüz olması, o bölgenin o anda Güneş’e dönük olduğunu gösterir. Kuzeninin yaşadığı yerde ise gece olması, o bölgenin Güneş’e arkasını dönük olduğunu gösterir. Bu durum, Dünya’nın kendi ekseni etrafında sürekli dönmesinden kaynaklanır.
Sonuç: Adanın bulunduğu yerde gündüz yaşanırken kuzeninin bulunduğu yerde gece olmasının sebebi, Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönmesidir.
2. Dünya’nın başka hangi hareketi vardır? Bu hareketin sonuçları nelerdir?
Dünya’nın kendi ekseni etrafında dönme hareketinin yanı sıra, çok önemli bir hareketi daha vardır: Güneş’in etrafında dolanma hareketi.
Bu hareketin en önemli sonucu ise mevsimlerin oluşmasıdır. Dünya, yaklaşık olarak 365 gün 6 saatte Güneş’in etrafındaki bir tam turunu tamamlar. Bu dolanma sırasında Dünya’nın eksen eğikliği nedeniyle farklı zamanlarda farklı yarım küreler Güneş’e daha fazla ışık alır. İşte bu durum yaz, kış, sonbahar ve ilkbahar gibi mevsimlerin oluşmasına neden olur.
Ayrıca, bu dolanma hareketi nedeniyle bir yıl kavramı oluşur. Yaklaşık olarak 365 gün 6 saatlik bu süreye bir yıl deriz.
Sonuç: Dünya’nın diğer hareketi Güneş’in etrafında dolanma hareketidir. Bu hareketin sonuçları ise mevsimlerin oluşması ve bir yılın tamamlanmasıdır.
Umarım bu açıklamalarım soruları daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Aklınıza takılan başka şeyler olursa çekinmeden sorun lütfen!