Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Bugün fen bilimleri dersinde hem eğlenceli hem de öğretici bir değerlendirme yapacağız. Hazırsanız, haydi başlayalım!
3. BÖLÜM SONU DEĞERLENDİRME
A) Aşağıdaki ifadelerin bazıları doğru, bazıları yanlıştır. Şemadaki bilgilerin doğru ya da yanlış olduğuna karar vererek ilerleyiniz. Ulaştığınız çıkışı işaretleyiniz.
Bu soruda, bize verilen bilgileri dikkatlice okuyup doğru mu yanlış mı olduğuna karar vereceğiz. Kararımıza göre şemada ilerleyerek en sona ulaşacağız.
Adım 1: İlk ifadeyi okuyalım: “Doğru yerde, miktarda, yönde ve zamanda ışık kullanılması ışık kirliliğine sebep olur.”
Bu ifade yanlış. Çünkü doğru yerde, doğru miktarda ve doğru zamanda ışık kullanmak ışık kirliliğini önler. Bu yüzden “Y” yolunu izleyeceğiz.
Adım 2: “Y” yolunu takip ettiğimizde karşımıza şu ifade çıkıyor: “Işığın gereğinden fazla ve yanlış kullanılması elektrik faturasının fazla gelmesine sebep olur.”
Bu ifade doğru. Gereksiz yere yanan ışıklar hem doğaya zarar verir hem de elektrik faturasını artırır. Bu yüzden “D” yolunu izleyeceğiz.
Adım 3: “D” yolunu takip ettiğimizde karşımıza şu ifade çıkıyor: “Işık kirliliğini önleyebilmek için parlaklığı fazla aydınlatma araçları tercih edilmelidir.”
Bu ifade yanlış. Işık kirliliğini önlemek için parlaklığı az olan, gereksiz yere ışık yaymayan aydınlatma araçları tercih edilmelidir. Bu yüzden “Y” yolunu izleyeceğiz.
Adım 4: “Y” yolunu takip ettiğimizde ulaştığımız çıkış: 2. Çıkış
Şimdi şemadaki diğer dalları da inceleyelim:
Şemanın sağ tarafında:
Adım 1 (Sağ Taraf): “Deniz kaplumbağalarının yavruları sahillerdeki yapay ışıklandırmalardan olumsuz etkilenir.”
Bu ifade doğru. Deniz kaplumbağaları, yumurtadan çıktıktan sonra ay ışığını takip ederek denize ulaşırlar. Yapay ışıklar onları şaşırtarak karaya doğru yönelmelerine neden olabilir. Bu yüzden “D” yolunu izleyeceğiz.
Adım 2 (Sağ Taraf): “D” yolunu takip ettiğimizde karşımıza şu ifade çıkıyor: “Gökyüzü gözlemleri için aydınlatma ların fazla olduğu alanlara gözlemevleri kurulur.”
Bu ifade yanlış. Gökyüzü gözlemleri için ışık kirliliğinin az olduğu, karanlık alanlara gözlemevleri kurulmalıdır. Bu yüzden “Y” yolunu izleyeceğiz.
Adım 3 (Sağ Taraf): “Y” yolunu takip ettiğimizde ulaştığımız çıkış: 6. Çıkış
Şemanın ortasındaki dalları da inceleyelim:
İlk ifadeden “D” yolunu izlediğimizde karşımıza çıkan ifade: “Işığın gereğinden fazla ve yanlış kullanılması elektrik faturasının fazla gelmesine sebep olur.” Bu ifadeyi daha önce doğru bulmuştuk ve “D” yolunu izlemiştik. Bu bizi 1. Çıkış’a götürürdü. Ama biz şemayı baştan sona takip ettiğimiz için bu ilk ifadeden sonraki dalları da incelemeliyiz.
İlk ifadeden “D” yolunu izleyip “Işığın gereğinden fazla ve yanlış kullanılması elektrik faturasının fazla gelmesine sebep olur.” ifadesine geldiğimizde, bu doğru olduğu için “D” yolunu izleyerek 1. Çıkış’a ulaşırız. Ancak şemayı bir bütün olarak takip ettiğimizde, ilk ifadeden “Y” yolunu izleyerek ilerlediğimizi varsayalım. Bu bizi “Işığın gereğinden fazla ve yanlış kullanılması elektrik faturasının fazla gelmesine sebep olur.” ifadesine getirir. Bu ifade doğru olduğu için “D” yolunu izleriz ve 1. Çıkış‘a ulaşırız.
İlk ifadeden “Y” yolunu izlediğimizde çıkan ifade: “Işığın gereğinden fazla ve yanlış kullanılması elektrik faturasının fazla gelmesine sebep olur.” Bu ifade doğru olduğu için “D” yolunu izleriz ve 1. Çıkış‘a ulaşırız.
Şemanın ortasındaki diğer dala bakalım:
İlk ifadeden “Y” yolunu izledik. Sonra “Işığın gereğinden fazla ve yanlış kullanılması elektrik faturasının fazla gelmesine sebep olur.” ifadesine geldik. Bu ifade doğru olduğu için “D” yolunu izleriz ve 1. Çıkış‘a ulaşırız.
Şimdi şemanın ortasındaki diğer dalları izleyelim:
İlk ifadeden “D” yolunu izlediğimizde “Işığın gereğinden fazla ve yanlış kullanılması elektrik faturasının fazla gelmesine sebep olur.” ifadesine geliyoruz. Bu doğru olduğu için “D” yolunu izleriz ve 1. Çıkış‘a ulaşırız.
Şemanın ortasındaki diğer dala baktığımızda, ilk ifadeden “Y” yolunu izleyip “Işığın gereğinden fazla ve yanlış kullanılması elektrik faturasının fazla gelmesine sebep olur.” ifadesine geldiğimizde, bu doğru olduğu için “D” yolunu izleriz ve 1. Çıkış‘a ulaşırız.
Şimdi şemayı baştan alıp dikkatlice takip edelim:
Adım 1: “Doğru yerde, miktarda, yönde ve zamanda ışık kullanılması ışık kirliliğine sebep olur.” Bu ifade yanlış. Bu yüzden “Y” yolunu takip ediyoruz.
Adım 2: “Y” yolunu takip edince karşımıza “Işığın gereğinden fazla ve yanlış kullanılması elektrik faturasının fazla gelmesine sebep olur.” ifadesi çıkıyor. Bu ifade doğru. Bu yüzden “D” yolunu takip ediyoruz.
Adım 3: “D” yolunu takip edince karşımıza “Işık kirliliğini önleyebilmek için parlaklığı fazla aydınlatma araçları tercih edilmelidir.” ifadesi çıkıyor. Bu ifade yanlış. Bu yüzden “Y” yolunu takip ediyoruz.
Adım 4: “Y” yolunu takip edince 2. Çıkış‘a ulaşıyoruz.
Şimdi şemanın diğer tarafını takip edelim:
Adım 1 (Diğer Yol): “Doğru yerde, miktarda, yönde ve zamanda ışık kullanılması ışık kirliliğine sebep olur.” Bu ifade yanlış. Bu yüzden “Y” yolunu takip ediyoruz.
Adım 2 (Diğer Yol): “Y” yolunu takip edince karşımıza “Deniz kaplumbağalarının yavruları sahillerdeki yapay ışıklandırmalardan olumsuz etkilenir.” ifadesi çıkıyor. Bu ifade doğru. Bu yüzden “D” yolunu takip ediyoruz.
Adım 3 (Diğer Yol): “D” yolunu takip edince karşımıza “Gökyüzü gözlemleri için aydınlatmaların fazla olduğu alanlara gözlemevleri kurulur.” ifadesi çıkıyor. Bu ifade yanlış. Bu yüzden “Y” yolunu takip ediyoruz.
Adım 4 (Diğer Yol): “Y” yolunu takip edince 6. Çıkış‘a ulaşıyoruz.
Şimdi şemanın ortasındaki diğer yolu takip edelim:
Adım 1 (Orta Yol): “Doğru yerde, miktarda, yönde ve zamanda ışık kullanılması ışık kirliliğine sebep olur.” Bu ifade yanlış. Bu yüzden “Y” yolunu takip ediyoruz.
Adım 2 (Orta Yol): “Y” yolunu takip edince karşımıza “Işığın gereğinden fazla ve yanlış kullanılması elektrik faturasının fazla gelmesine sebep olur.” ifadesi çıkıyor. Bu ifade doğru. Bu yüzden “D” yolunu takip ediyoruz.
Adım 3 (Orta Yol): “D” yolunu takip edince karşımıza “Dış aydınlatmalar da ışığın doğrudan gökyüzüne verilmesi ışık kirliliğine sebep olur.” ifadesi çıkıyor. Bu ifade doğru. Bu yüzden “D” yolunu takip ediyoruz.
Adım 4 (Orta Yol): “D” yolunu takip edince 3. Çıkış‘a ulaşıyoruz.
Şimdi şemanın en sağdaki yolunu takip edelim:
Adım 1 (Sağ Yol): “Doğru yerde, miktarda, yönde ve zamanda ışık kullanılması ışık kirliliğine sebep olur.” Bu ifade yanlış. Bu yüzden “Y” yolunu takip ediyoruz.
Adım 2 (Sağ Yol): “Y” yolunu takip edince karşımıza “Deniz kaplumbağalarının yavruları sahillerdeki yapay ışıklandırmalardan olumsuz etkilenir.” ifadesi çıkıyor. Bu ifade doğru. Bu yüzden “D” yolunu takip ediyoruz.
Adım 3 (Sağ Yol): “D” yolunu takip edince karşımıza “Yoğun ışık, balıklarda yumurtlama dönemini ve yavruların kalitesini değiştirebilmektedir.” ifadesi çıkıyor. Bu ifade doğru. Bu yüzden “D” yolunu takip ediyoruz.
Adım 4 (Sağ Yol): “D” yolunu takip edince 7. Çıkış‘a ulaşıyoruz.
Özetle, şemadaki ifadeleri doğru veya yanlış olarak değerlendirerek ilerlediğimizde farklı çıkışlara ulaşabiliyoruz. Bu soruda bizden ulaşılan çıkışı işaretlememiz istenmiş. Şemayı bir bütün olarak takip ettiğimizde, hangi yolun izleneceği sorunun içeriğine göre değişir. Ancak genel bir değerlendirme yaparsak, şemadaki farklı yollar farklı sonuçlara ulaştırır.
B) Aşağıdaki soruların yanıtlarını altlarındaki noktalı alana yazınız.
Bu kısımda ise ışık kirliliği ile ilgili soruları cevaplayacağız.
1. Işık kirliliği nedir?
Çözüm:
Işık kirliliği, geceleyin gökyüzüne gereğinden fazla ve yanlış yönlendirilmiş ışık yayılmasıdır. Yani, aslında ihtiyacımız olmayan yerlere, gereğinden fazla veya yanlış açıyla verilen yapay ışıkların çevreye yayılması durumudur.
2. Okullarda ışık kirliliğini önlemek için hangi önlemler alınmalıdır?
Çözüm:
Okullarda ışık kirliliğini önlemek için şu önlemler alınabilir:
- Gereksiz yanan ışıkların kapatılması.
- Koridor ve bahçe aydınlatmalarının sadece ihtiyaç duyulduğunda ve doğru yönlendirilerek kullanılması.
- Enerji tasarrufu sağlayan ve ışığı dağıtmayan ampullerin tercih edilmesi.
- Perdelerin akşamları kapalı tutularak oda ışığının dışarı yayılmasının engellenmesi.
3. Işık kirliliğinden en çok hangi hayvanlar etkilenmektedir?
Çözüm:
Işık kirliliğinden en çok gece aktif olan veya yön bulmak için doğal ışık kaynaklarını kullanan hayvanlar etkilenir. Bunlardan bazıları şunlardır:
- Deniz kaplumbağaları: Yavrular yumurtadan çıktıktan sonra ay ışığını takip ederek denize ulaşırlar. Yapay ışıklar onları karaya doğru yönlendirerek tehlikeye atar.
- Kuşlar: Göç sırasında yön bulmak için yıldızları ve ayı kullanan kuşlar, şehirlerin yapay ışıklarından dolayı yönlerini şaşırabilirler.
- Böcekler: Bazı böcekler geceleri ışığa doğru çekilirler. Aşırı ışıklandırma, onların beslenmesini, üremesini ve avlanmasını olumsuz etkileyebilir.
- Yarasalar: Yarasalar, avlanmak için karanlık ortamları tercih ederler. Işık kirliliği, onların avlanma alanlarını daraltabilir.
Umarım bu açıklamalar ışık kirliliği konusunu daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!