Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Ben sizin Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün birlikte “Kuvvetin Etkileri” konusunu pekiştireceğiz. Önümüzde harika bir alıştırma var. Haydi, dikkatlice okuyalım ve her bir soruyu tek tek çözelim. Hazırsanız başlayalım!
Aşağıdaki ifadeleri dikkatlice okuyunuz. Doğru ifadelerin başına “D”, yanlış ifadelerin başına “Y” yazınız. Yanlış olan ifadelerin doğrularını altlarındaki noktalı yerlere yazınız.
1. (…) Hareket hâlindeki cisimlerin hızını azaltmak için hareket yönüyle aynı yönde kuvvet uygulanmalıdır.
Sevgili çocuklar, bir cismin hareketini yavaşlatmak istediğimizde, ona hareket ettiği yönün tersine bir kuvvet uygulamamız gerekir. Tıpkı bisiklete binerken fren yaptığımızda olduğu gibi. Frenler, bisikletin hareket yönünün tersine bir kuvvet uygulayarak yavaşlamasını sağlar. Bu yüzden bu ifade yanlış.
Doğrusu: Hareket hâlindeki cisimlerin hızını azaltmak için hareket yönünün tersine kuvvet uygulanmalıdır.
2. (…) Hareket hâlindeki cisimlere hareket yönünden farklı bir yönde kuvvet uyguladığınızda cismin yönünü değiştirebilirsiniz.
Evet çocuklar, bu ifade doğru. Bir cisme, hareket ettiği yönden farklı bir yönde kuvvet uygularsak, o cismin hem hızını değiştirebiliriz hem de yönünü değiştirebiliriz. Mesela bir topu yuvarlarken, topun yan tarafına doğru iterek topun gidiş yönünü değiştirebiliriz.
3. (…) Mıknatıs ortadan kırıldığında ortaya çıkan parçalar mıknatıslık özelliğini kaybeder.
Bu soruda biraz düşünelim. Mıknatıslar çok ilginçtirler. Eğer bir mıknatısı ortadan ikiye kırarsanız, her bir parça kendi başına bir mıknatıs olur ve kuzey-güney kutupları yine belirgin olur. Yani mıknatıslık özelliğini kaybetmezler. Bu yüzden bu ifade yanlış.
Doğrusu: Mıknatıs ortadan kırıldığında ortaya çıkan parçalar yine mıknatıs olur ve mıknatıslık özelliğini kaybetmez.
4. (…) Esnek olmayan cisimlere bükme şeklinde kuvvet uyguladığınızda cisimler üzerinde şekil değiştirici etkiye sebep olursunuz.
Sevgili arkadaşlar, esnek olmayan cisimler, yani kolayca bükülmeyen, sert cisimler üzerine bükme şeklinde kuvvet uyguladığımızda, onların şeklini değiştiremeyiz. Örneğin bir tahta parçasını bükmeye çalışırsanız, şekli değişmez, belki kırılır ama bükülmez. Bu yüzden bu ifade yanlış.
Doğrusu: Esnek olmayan cisimlere bükme şeklinde kuvvet uyguladığınızda cisimler üzerinde şekil değiştirici etkiye sebep olamazsınız.
5. (…) Paket lastiği, balon, sünger gibi esnek cisimlere kuvvet uygulandığında cisimlerin şekilleri aynı kalır.
Bu soruda ne düşündünüz bakalım? Paket lastiği, balon, sünger gibi cisimler esnek cisimlerdir. Yani onlara kuvvet uyguladığımızda şekilleri değişir. Örneğin paket lastiğini çektiğimizde uzar, bırakınca eski haline döner. Bu nedenle bu ifade yanlış.
Doğrusu: Paket lastiği, balon, sünger gibi esnek cisimlere kuvvet uygulandığında cisimlerin şekilleri değişir.
6. (…) MR (Manyetik Rezonans) cihazı, canlıların iç organlarını görüntülemek için mıknatısların kullanıldığı bir cihazdır.
Evet çocuklar, MR cihazları, vücudumuzun içini görmek, yani organlarımızı görüntülemek için güçlü mıknatıslar kullanır. Bu sayede doktorlar, vücudumuzun içindeki sorunları daha net görebilirler. Bu ifade doğru.
7. (…) Virajı dönen arabanın hareketi, kuvvetin etkisiyle yön değiştirmeye örnektir.
Çocuklar, bir araba viraj dönerken ne olur? Düz gitmek yerine farklı bir yöne doğru hareket eder, değil mi? İşte bu, arabanın yönünün değiştiğini gösterir. Yön değişikliği de kuvvetin bir etkisidir. Bu yüzden bu ifade doğru.
8. (…) Mıknatıs, etrafındaki tüm cisimleri çeker.
Mıknatıslar her şeyi çekmezler. Mıknatıslar sadece mıknatıslık özelliği olan (yani demir, nikel, kobalt gibi maddelerden yapılmış) cisimleri çekerler. Ahşap bir masayı, plastik bir topu veya bir kağıdı mıknatıs çekmez. Bu yüzden bu ifade yanlış.
Doğrusu: Mıknatıs, etrafındaki mıknatıslı cisimleri çeker.
9. (…) Mıknatısta aynı kutuplar birbirine itme kuvveti uygular.
Mıknatısların iki kutbu vardır: kuzey ve güney. Eğer iki kuzey kutbu yan yana getirilirse birbirini iterler. Aynı şekilde iki güney kutbu da birbirini iter. Ama bir kuzey ve bir güney kutbu yan yana gelirse birbirini çekerler. Bu soruda “aynı kutuplar” dediği için, bu ifade doğru.
10. (…) Mıknatısta kuzey kutbu “N” harfi ile gösterilir.
Evet çocuklar, mıknatısların kuzey kutbu genellikle “N” harfi (North – Kuzey) ile, güney kutbu ise “S” harfi (South – Güney) ile gösterilir. Bu bilgi de doğru.
Harika bir iş çıkardınız! Tüm soruları birlikte çözdük. Umarım bu alıştırma konuyu daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Unutmayın, kuvvet her yerde ve her zaman bizimle! Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, hoşça kalın!