Merhaba sevgili öğrenciler! Fen Bilimleri dersimizin bu bölümünde çevre, kaynaklar ve maddelerin halleriyle ilgili çok keyifli sorular çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
9. Soru:
Mer ve arkadaşları bir dergide okudukları yazıdan yola çıkarak geri dönüşüm ve kaynakların tasarruflu kullanımı hakkında konuşuyorlar. Metinde verilen bilgilere göre kimin fikrinin yanlış olduğunu bulup nedenini açıklayacağız.
Metni dikkatlice okuduğumuzda, Merve’nin okuduğu paragrafta “Dünyanın kaynakları gelecek nesiller düşünülerek ihtiyacımız kadar kullanmamız gerekmektedir.” ve “Kaynakların tasarruflu kullanılması yanın da, oluşan atıkların ayrıştırılarak geri dönüştürülmesi de oldukça önemlidir.” gibi ifadeler yer alıyor. Bu ifadeler, kaynakları dikkatli kullanmanın ve atıkları geri dönüştürmenin önemini vurguluyor.
Şimdi arkadaşların düşüncelerine bakalım:
* **Özge:** “Tüm atıklar ayrıştırılarak geri dönüştürülmelidir.” Bu düşünce metindeki bilgiyle uyumlu.
* **Ayça:** “Kaynakları gelecek nesilleri düşünerek kullanmak çevreyi olumlu etkiler.” Bu düşünce de metindeki bilgiyle uyumlu.
* **Mehmet:** “Ülkeler kaynaklarını tasarruflu kullanmak için önlemler almaktadır.” Bu da metindeki genel mesajla uyumlu.
* **Arda:** “Atıkları ayrıştırmak ekonomik olarak tasarruf sağlar.” Metinde “Bu sayede ülkeler hem çevreyi daha az zarar verir hem de üretim daha ekonomik olur.” deniyor. Arda’nın fikri de bu bilgiyle örtüşüyor.
Peki, kimin fikri yanlış olabilir? Metni tekrar okuduğumuzda, aslında herkesin fikri metindeki bilgilerle uyumlu görünüyor. Ancak soruda “kimin fikrinin yanlış olduğunu belirleyerek nedenini açıklayınız” deniyor. Bu durum, bir yanılgı olabileceğini düşündürüyor. Belki de soruyu hazırlayan kişi, birinin fikrini *tam olarak* doğru ifade etmediğini düşünmüştür.
Eğer metindeki bilgilere göre birini seçmemiz gerekirse, aslında herkesin fikri **doğru** gibi görünüyor. Bu tür sorularda bazen metnin ana fikrinden uzaklaşan bir yorum aranabilir. Ancak metne göre herkesin yorumu doğru.
Eğer birini seçmek zorunda olsaydık ve metni daha dikkatli incelersek:
Metinde geri dönüşümün ekonomik faydası vurgulanıyor. Arda’nın ifadesi de bunu söylüyor.
Fakat sorunun kökünde “Buna göre kimin fikrinin yanlış olduğunu belirleyerek nedenini açıklayınız.” deniyor. Bu, bir kişinin fikrinin metindeki bilgilerle çelişmesi gerektiği anlamına gelir.
Bu soruda bir **yanlışlık** olabilir. Çünkü metindeki tüm ifadeler doğru ve arkadaşlarının yorumları da bu doğrultuda. Eğer illa birini seçeceksek, bu biraz yoruma kalır. Ancak fen bilimleri dersinde bu tür yanıltıcı sorular nadiren olur.
**Kesin bir sonuç vermek gerekirse:** Metindeki bilgilere göre arkadaşlarından **hiçbirinin fikri yanlış değildir**. Hepsi geri dönüşüm ve kaynakların tasarruflu kullanımıyla ilgili doğru şeyler söylemişlerdir. Eğer soruda bir hata yoksa, bu sorunun cevabı “Herkesin fikri doğrudur” olmalıdır.
10. Soru:
Bu soruda verilen maddelerin suda yüzüp batmayacağını belirlememiz gerekiyor. Bunu yaparken maddelerin yoğunlukları hakkında bilgi sahibi olmamız gerekiyor. Genellikle yoğunluğu sudan az olanlar yüzer, yoğunluğu sudan fazla olanlar ise batar.
Aşağıdaki tabloyu dolduralım:
| Cisimler | Yüzer / Batar |
| :————- | :———— |
| Cam bilye | Batar |
| Plastik boş şişe | Yüzer |
| Çay kaşığı | Batar |
| Madenî para | Batar |
| Altın kolye | Batar |
**Açıklama:**
* **Cam bilye:** Camın yoğunluğu sudan fazladır, bu yüzden batar.
* **Plastik boş şişe:** İçindeki hava sayesinde şişenin ortalama yoğunluğu sudan az olur, bu yüzden yüzer. Eğer şişe dolu olsaydı veya delik olsaydı batabilirdi.
* **Çay kaşığı:** Metalden yapıldığı için yoğunluğu sudan fazladır ve batar.
* **Madenî para:** Metallerden yapıldığı için yoğunluğu sudan fazladır ve batar.
* **Altın kolye:** Altının yoğunluğu çok fazladır, bu yüzden kesinlikle batar.
11. Soru:
Bu soruda bize verilen örneklerdeki maddelerin ilk hallerini ve son hallerini yazmamız isteniyor. Bu, maddelerin hal değişimlerini anlamamızı sağlıyor.
Aşağıdaki tabloyu dolduralım:
| Örnekler | İlk hâli | Son hâli |
| :——————————————— | :——– | :——- |
| Çaydanlıkta kaynayan suyun su buharına dönüşmesi | Sıvı | Gaz |
| Sürahideki suyun bardaklara boşaltılması | Sıvı | Sıvı |
| Pirinçten pirinç unu yapılması | Katı | Katı |
| Dolaptan çıkarılan dondurmanın külahta erimesi | Katı | Sıvı |
**Açıklama:**
* **Çaydanlıkta kaynayan suyun su buharına dönüşmesi:** Su, ilk başta sıvıdır. Kaynadığında ısı alarak gaz haline (su buharı) dönüşür. Buna **buharlaşma** denir.
* **Sürahideki suyun bardaklara boşaltılması:** Su, ilk başta da sıvıdır, bardaklara boşalttığımızda da sıvıdır. Sadece bulunduğu kap değişir, hal değişimi olmaz.
* **Pirinçten pirinç unu yapılması:** Pirinç ilk başta katıdır. Pirinç unu da katı bir maddedir. Burada sadece şekli değişmiştir, hal değişimi olmamıştır. Bu bir **fiziksel değişimdir**.
* **Dolaptan çıkarılan dondurmanın külahta erimesi:** Dondurma ilk başta katı haldedir. Oda sıcaklığında ısı alarak erir ve sıvı hale gelir. Buna **erime** denir.
Umarım bu çözümler ve açıklamalar sizler için faydalı olmuştur. Başka sorularda görüşmek üzere!