Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencim! Fen Bilimleri dersimizdeki bu bölüm sonu değerlendirme sorularını birlikte adım adım çözelim. Hazırsan başlayalım!
Aşağıdaki ifadelerin bazıları doğru, bazıları yanlıştır. Şemadaki bilgilerin doğru ya da yanlış olduğuna karar vererek ilerleyiniz. Ulaştığınız çıkışı işaretleyiniz.
Öncelikle şemayı inceleyelim. En üstte “Elizeye döktüğünüz kolonya bir süre sonra sıvı hâlden katı hâle geçer.” diyor. Bu ifade doğru mudur, yanlış mıdır? Kolonya sıvı bir maddedir ve döküldüğünde havaya karışarak gaz hâline geçer, katı hâle geçmez. Dolayısıyla bu ifade yanlıştır. Yanlış olduğu için “Y” yolunu izleyeceğiz.
Şimdi karşımıza çıkan ikinci kutucukta “Maddeler katı, sıvı ve gaz olmak üzere doğada üç hâlde bulunur.” yazıyor. Bu ifade de doğrudur. Bu doğru olduğu için “D” yolunu izleyeceğiz.
Şimdi bu kutucuğun altındaki iki yoldan birini seçeceğiz. Bir yolda “Mum, ısınarak katı hâlden sıvı hâle geçer.” yazıyor. Mum bildiğimiz gibi katı bir maddedir, ısındığında eriyerek sıvı hâle geçer. Bu ifade doğrudur. Bu doğru olduğu için “D” yolunu izleyeceğiz. Bu yol bizi 3. çıkışa götürüyor.
Diğer yolda ise “Doğal gaz, egzoz gazı, su buharı gaz maddelere örnektir.” yazıyor. Bu ifade de doğrudur. Doğal gaz, egzoz gazı ve su buharı gaz hâlinde maddelerdir. Bu doğru olduğu için “D” yolunu izleyeceğiz. Bu yol bizi 6. çıkışa götürüyor.
Şimdi ilk kutucuğumuzdan “Y” yolunu izlediğimizde karşımıza “Sıvı maddeler akışkandır ve sıvıların belirli bir şekli yoktur.” yazan bir kutucuk geliyor. Bu ifade doğrudur. Sıvılar akışkandır ve bulundukları kabın şeklini alırlar, yani belirli bir şekilleri yoktur. Bu doğru olduğu için “D” yolunu izleyeceğiz. Bu yol bizi 1. çıkışa götürüyor.
Yanlış dediğimiz ilk ifadeden “Y” yolunu izleyip devam ettiğimizde karşımıza “Katı maddelerin belirli bir şekli vardır.” yazan bir kutucuk geliyor. Bu ifade de doğrudur. Katı maddelerin kendine özgü, değişmeyen bir şekli vardır. Bu doğru olduğu için “D” yolunu izleyeceğiz. Bu yol bizi 2. çıkışa götürüyor.
Şimdi diğer yolları da inceleyelim:
Sıvı maddeler ile ilgili kutucuktan “Y” yolunu izlediğimizde karşımıza “Mum, ısınarak katı hâlden sıvı hâle geçer.” yazan bir kutucuk geliyor. Bu ifade doğrudur. Mum ısındığında erir ve sıvı hâle geçer. Bu doğru olduğu için “D” yolunu izleyeceğiz. Bu yol bizi 4. çıkışa götürüyor.
Gaz maddeler ile ilgili kutucuktan “Y” yolunu izlediğimizde karşımıza “Mercimek, bulgur, pirinç gibi maddeler katı maddelere örnektir.” yazan bir kutucuk geliyor. Bu ifade doğrudur. Mercimek, bulgur ve pirinç katı hâldeki maddelerdir. Bu doğru olduğu için “D” yolunu izleyeceğiz. Bu yol bizi 8. çıkışa götürüyor.
Gaz maddeler ile ilgili kutucuktan “D” yolunu izlediğimizde karşımıza “Doğal gaz, egzoz gazı, su buharı gaz maddelere örnektir.” yazan bir kutucuk geliyor. Bu ifade de doğrudur. Bu doğru olduğu için “D” yolunu izleyeceğiz. Bu yol bizi 5. çıkışa götürüyor.
Şimdi bu bilgileri özetleyelim:
- İlk ifade yanlış olduğu için Y yolunu izledik.
- Sonraki kutucukta “Maddeler katı, sıvı ve gaz olmak üzere doğada üç hâlde bulunur.” ifadesi doğru olduğu için D yolunu izledik.
- Bu kutucuktan sonra iki farklı yol ayrılıyor.
- Eğer ilk kutucuktan “Y” yolunu izleyip, sonra “Katı maddelerin belirli bir şekli vardır.” ifadesini doğru kabul ederek “D” yolunu izlerseniz 2. çıkışa ulaşırsınız.
- Eğer ilk kutucuktan “Y” yolunu izleyip, sonra “Sıvı maddeler akışkandır ve sıvıların belirli bir şekli yoktur.” ifadesini doğru kabul ederek “D” yolunu izlerseniz 1. çıkışa ulaşırsınız.
- Eğer “Maddeler katı, sıvı ve gaz olmak üzere doğada üç hâlde bulunur.” kutucuğundan “D” yolunu izler ve “Mum, ısınarak katı hâlden sıvı hâle geçer.” ifadesini doğru kabul ederek “D” yolunu izlerseniz 4. çıkışa ulaşırsınız.
- Eğer “Maddeler katı, sıvı ve gaz olmak üzere doğada üç hâlde bulunur.” kutucuğundan “D” yolunu izler ve “Doğal gaz, egzoz gazı, su buharı gaz maddelere örnektir.” ifadesini doğru kabul ederek “D” yolunu izlerseniz 6. çıkışa ulaşırsınız.
- Eğer “Maddeler katı, sıvı ve gaz olmak üzere doğada üç hâlde bulunur.” kutucuğundan “Y” yolunu izler ve “Sıvı maddeler akışkandır ve sıvıların belirli bir şekli yoktur.” ifadesini doğru kabul ederek “D” yolunu izlerseniz 1. çıkışa ulaşırsınız.
- Eğer “Maddeler katı, sıvı ve gaz olmak üzere doğada üç hâlde bulunur.” kutucuğundan “Y” yolunu izler ve “Mum, ısınarak katı hâlden sıvı hâle geçer.” ifadesini doğru kabul ederek “D” yolunu izlerseniz 4. çıkışa ulaşırsınız.
- Eğer “Maddeler katı, sıvı ve gaz olmak üzere doğada üç hâlde bulunur.” kutucuğundan “D” yolunu izler ve “Doğal gaz, egzoz gazı, su buharı gaz maddelere örnektir.” ifadesini doğru kabul ederek “D” yolunu izlerseniz 5. çıkışa ulaşırsınız.
- Eğer “Maddeler katı, sıvı ve gaz olmak üzere doğada üç hâlde bulunur.” kutucuğundan “D” yolunu izler ve “Mercimek, bulgur, pirinç gibi maddeler katı maddelere örnektir.” ifadesini doğru kabul ederek “D” yolunu izlerseniz 8. çıkışa ulaşırsınız.
Bu tür şemalarda her adımda verilen bilgiyi doğru veya yanlış olarak değerlendirip ona göre ilerlemek gerekiyor. Unutma, doğru için “D”, yanlış için “Y” yolunu takip ediyoruz.
Şimdi gelelim B bölümüne!
B. Aşağıdaki soruları tabloda verilen maddelerin numaralarını kullanarak yanıtlayınız. Aynı madde numarasını bir veya birden fazla sorunun yanıtı olarak kullanabilirsiniz.
Tablomuzda maddelerin isimleri ve numaraları var. Şimdi soruları tek tek inceleyelim:
- Hangi maddeler akışkandır?
Akışkanlık, bir maddenin kolayca akabilme özelliğidir. Sıvılar akışkandır. Tabloya baktığımızda:
- 1. Su akışkandır.
- 6. Ayran akışkandır.
- 7. Su buharı gazdır ve akışkandır.
- 9. Zeytinyağı akışkandır.
- 10. Doğal gaz akışkandır.
Bu yüzden bu sorunun yanıtı 1, 6, 7, 9, 10 olabilir.
- Belirli bir şekli olan maddeler hangileridir?
Belirli bir şekli olan maddeler katı maddelerdir. Katı maddeler, bulundukları kabın şeklini almazlar, kendi şekilleri vardır. Tabloya baktığımızda:
- 3. Bulaşık süngeri katıdır.
- 5. Vazo katıdır.
- 11. Pamuk katıdır.
- 12. Toz şeker katıdır.
Bu yüzden bu sorunun yanıtı 3, 5, 11, 12 olabilir.
- Akışkanmış gibi hareket edip bulunduğu kabı dolduran katı maddeler hangileridir?
Bu soruda bir dikkat edelim. Soru “akışkanmış gibi hareket edip bulunduğu kabı dolduran katı maddeler” diye soruyor. Bu aslında tanecikleri birbirine gevşekçe bağlanmış, akışkan gibi görünebilen katı maddeleri ifade eder. Tabloya baktığımızda:
- 12. Toz şeker, taneleri küçük olduğu için bir kaba konulduğunda akışkanmış gibi davranır ve kabın şeklini alır, ancak hâlâ katı bir maddedir.
Bu yüzden bu sorunun yanıtı 12’dir.
Harika bir iş çıkardık! Bu sorularla madde özelliklerini ne kadar iyi öğrendiğimizi gördük. Başka sorularda görüşmek üzere!