Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Fen Bilimleri dersinde harika bir deney yapacağız ve kuvvetin cisimler üzerindeki etkisini hep birlikte öğreneceğiz. Hazırsanız hemen başlayalım!
—
SORU 1
Hangi maddelerin şekli değişti? Bu maddelerin şekli hangi etki sonucunda değişti?
Çözüm:
Sevgili çocuklar, deneyimizde kullandığımız malzemeleri hatırlayalım: oyun hamuru, paket lastiği, metal çay kaşığı, bulaşık süngeri ve kağıt. Bu malzemelerle yaptığımız deneyi düşünelim.
Adım 1: Deney sırasında hangi malzemelere kuvvet uyguladık? Oyun hamurunu sıkıştırdık, bükttük. Paket lastiğini çektik. Bulaşık süngerini bastırdık. Kağıdı katladık. Metal çay kaşığına ise pek bir şey yapmadık, değil mi?
Adım 2: Şimdi düşünelim, bu kuvvetleri uyguladığımızda hangi malzemelerin şekli değişti? Oyun hamuru elimizden çıktığında hemen eski haline dönmedi, bükülmüş veya sıkışmış kaldı. Paket lastiğini bıraktığımızda eski haline döndü ama çekerken şekli uzadı. Bulaşık süngerini bastırdığımızda ezildi. Kağıdı katladığımızda ise katlanmış kaldı.
Adım 3: Peki, bu maddelerin şekilleri neden değişti? Çünkü onlara kuvvet uyguladık! Kuvvet, bir cismin şeklini, hareketini veya duruşunu değiştirebilen bir etkidir.
Bu durumda, şekli değişen maddeler şunlardır:
- Oyun hamuru
- Paket lastiği (çekildiği zaman şekli değişti)
- Bulaşık süngeri
- Kağıt
Bu maddelerin şekli, uygulanan kuvvet etkisiyle değişmiştir. Örneğin, oyun hamurunu sıktığımızda veya büktüğümüzde kuvvet uyguladık ve şekli değişti. Paket lastiğini çektiğimizde de ona bir kuvvet uyguladık ve uzadı.
—
SORU 2
Kuvvet ortadan kalktığında hangi cisimler eski hallerine döndü? Bunun nedeni nedir?
Çözüm:
Sevgili akıllı çocuklar, şimdi de kuvveti kaldırdığımızda ne olduğuna bakalım. Deneyde kuvvet uyguladığımız maddeleri tekrar hatırlayalım.
Adım 1: Oyun hamurunu elinize alıp şekil verdikten sonra bıraktığınızda, hemen eski yuvarlak veya düz haline dönüyor muydu? Hayır, değil mi? Şekli değişmiş olarak kalıyordu.
Adım 2: Paket lastiğini çektiniz, sonra elinizi çektiğinizde ne oldu? Lastik hemen eski boyutuna geri döndü.
Adım 3: Bulaşık süngerini elinizle bastırıp kuvveti çektiğinizde ne oldu? Sünger biraz eski haline dönmeye çalıştı ama belki tam olarak ilk halindeki gibi olamadı, biraz ezik kalmış olabilir.
Adım 4: Kağıdı katladınız. Elinizi çektiğinizde kağıt katlanmış halde mi kaldı, yoksa açılıp eski düz haline mi döndü? Katlanmış halde kaldı.
Şimdi bu bilgileri kullanarak soruyu cevaplayalım. Kuvvet ortadan kalktığında eski hallerine dönen cisimler şunlardır:
- Paket lastiği
Peki, neden paket lastiği eski haline döndü de oyun hamuru veya kağıt dönmedi? Bunun nedeni, bu cisimlerin sahip olduğu bir özellik: esneklik.
Esnek cisimler, üzerine kuvvet uygulandığında şekilleri değişir ancak kuvvet kaldırıldığında eski hallerine dönebilirler. Paket lastiği esnek olduğu için, çektiğimizde uzar ve kuvveti bıraktığımızda eski boyuna geri döner.
Oyun hamuru ve kağıt ise esnek olmayan cisimlerdir. Onlara uygulanan kuvvet, şekillerini kalıcı olarak değiştirebilir. Bu yüzden kuvvet kalktığında eski hallerine dönmezler. Bulaşık süngeri ise biraz esnek olsa da, kuvvetin etkisiyle kalıcı şekil değişiklikleri de oluşabilir.
Yani, kuvvet kalktığında eski haline dönen cisimlerin bunu yapabilmelerinin nedeni, esnek olmalarıdır.
Umarım bu deney ve açıklamalar kuvvetin neler yapabildiğini daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Aferin size!