Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizinle yer kabuğu ve dünya’mızın hareketleri konusunu işleyeceğiz. Hazırladığım soruları birlikte çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
4. Kayalarla ilgili ödev hazırlayan öğrenciler, kayaların parçalanıp ufalanmasıyla ilgili aşağıdaki kartonları panoya asacaklardır.
Öğrencilerin kayaları küçükten büyüğe sıralayabilmesi için kartonları hangi sırayla asmaları gerekir?
Çözüm:
Sevgili çocuklar, bu soruda kayaların büyüklüklerine göre sıralanmasını istiyor. Kayaların oluşumunda ufalanma süreci rol oynar. En küçük parçacıklar çakıl ve kumdur. Kayalar ise daha büyük yapılardır. Bu yüzden en küçükten en büyüğe sıralama yaparken önce çakıl, sonra kum, sonra kaya ve en son da kayaçları düşünmeliyiz.
Adım 1: En küçük parçacıklar nelerdir? Çakıl ve kumdur.
Adım 2: Bu iki küçük parçacıktan hangisi daha büyüktür? Kum, çakıldan daha küçük taneciklerden oluşur. Ancak burada “çakıl” ve “kum” kelimeleri farklı büyüklükteki parçacıkları temsil ediyor. Genel olarak çakıl taşları kumdan daha iridir.
Adım 3: Peki kayaç nedir? Kayaçlar, birden fazla mineralin bir araya gelmesiyle oluşur ve genellikle daha büyük yapılıdır.
Adım 4: Bu bilgileri kullanarak sıralayalım: En küçükten büyüğe doğru; Çakıl (III), Kum (I), Kayaç (IV), Kaya (II).
Bu durumda doğru sıralama şöyledir:
III. Çakıl
I. Kum
IV. Kayaç
II. Kaya
Sonuç: III, I, IV, II
5. Fosililer ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden yanlış olanların doğrusunu altında boş bırakılan yerlere yazınız.
I. Milyonlarca yıl öncesine ait canlıların kalıntılarıdır.
II. Sadece bitkilerin fosilleri bulunabilir.
III. Bulundukları bölgelerin yapısı ve iklim özellikleri hakkında bilgi verir.
Çözüm:
Fosiller, geçmişte yaşamış canlıların taşlaşmış kalıntılarıdır. Bu kalıntılar bize o dönemin canlıları, yaşadıkları çevre ve iklim hakkında önemli bilgiler verir. Şimdi cümleleri inceleyelim:
Cümle I: “Milyonlarca yıl öncesine ait canlıların kalıntılarıdır.” Bu ifade doğrudur. Fosiller gerçekten de çok eski zamanlarda yaşamış canlılara aittir.
Cümle II: “Sadece bitkilerin fosilleri bulunabilir.” Bu ifade yanlıştır. Fosiller sadece bitkilere ait olmaz. Hayvanların, böceklerin, deniz canlılarının ve hatta bazı mikroorganizmaların da fosilleri bulunabilir. Bu yüzden bu cümlenin doğrusu şudur:
Hem bitkilerin hem de hayvanların fosilleri bulunabilir.
Cümle III: “Bulundukları bölgelerin yapısı ve iklim özellikleri hakkında bilgi verir.” Bu ifade doğrudur. Fosillerin bulunduğu kayaçların türü ve fosilin kendisi, o bölgenin geçmişteki jeolojik yapısı ve iklimi hakkında ipuçları verir.
Sonuç: Yanlış olan ifade II. cümlenin doğrusu: “Hem bitkilerin hem de hayvanların fosilleri bulunabilir.”
6. Dünyanın Güneş etrafında yaptığı harekete lambanın etrafında uçan kelebeğin hareketini örnek verebiliriz. Siz de Dünya’nın Güneş etrafında yaptığı harekete benzer örnekler bularak aşağıya yazınız.
Çözüm:
Sevgili öğrenciler, Dünya’nın Güneş etrafında dönmesi, bir merkezin etrafında dönen cisimlere benzer. Tıpkı bir kelebeğin lambanın etrafında uçması gibi, Dünya da Güneş’in etrafında belirli bir yörüngede döner. Buna benzer başka örnekler düşünelim:
Adım 1: Bir merkezi düşünelim. Bu merkez etrafında dönen bir şey olmalı.
Adım 2: Günlük hayattan veya doğadan bu duruma uyan örnekler bulalım.
Örnekler:
* Bir lunapark treninin dönen platform etrafında dönmesi.
* Bir gezegenin yıldız etrafında dönmesi (Dünya’nın Güneş etrafında dönmesi gibi).
* Bir satelitin (yapay uydu) Dünya etrafında dönmesi.
* Bir karınca veya böceğin bir çiçeğin etrafında dolaşması.
* Bir akrep veya yelkovanın saat mekanizması içinde dönmesi.
Sonuç: Yukarıda verilen örnekler Dünya’nın Güneş etrafında yaptığı harekete benzer hareketlerdir.
7. Tabloda verilen ifadelerden kayalarla ilgili doğru olanların altındaki kutuyu boyayınız.
Çözüm:
Şimdi tabloda verilen ifadeleri tek tek inceleyerek hangilerinin doğru olduğunu bulalım ve doğru olanların altındaki kutucukları boyayalım.
İfade 1: “Ekonomik değeri olan kayaçlara maden denir.”
Bu ifade doğrudur. Altın, demir, bakır gibi ekonomik değeri olan kayaçlara maden diyoruz.
İfade 2: “Geçmişte yaşamış canlıların kalıntı ve izleri kayaçları oluşturur.”
Bu ifade yanlıştır. Geçmişte yaşamış canlıların kalıntı ve izleri fosilleri oluşturur, kayaçları değil. Kayaçlar genellikle minerallerin bir araya gelmesiyle oluşur.
İfade 3: “Farklı içerikteki kayaçlar farklı renklerde olabilir.”
Bu ifade doğrudur. Kayaçların içindeki minerallerin türüne ve oranına göre farklı renklerde olabilirler. Örneğin, bazı kayaçlar kırmızı, bazıları gri, bazıları ise beyaz olabilir.
İfade 4: “Kayaçların yapısında mineraller bulunur.”
Bu ifade doğrudur. Kayaçlar, bir veya birden fazla mineralin bir araya gelmesiyle oluşur. Mineraller kayaçların yapı taşlarıdır.
İfade 5: “Farklı yollarla parçalanarak taş, çakıl ve kuma dönüşür.”
Bu ifade doğrudur. Kayaçlar fiziksel ve kimyasal etkenlerle zamanla parçalanarak daha küçük parçalara ayrılır ve taş, çakıl, kum gibi oluşumlara dönüşür.
İfade 6: “Kayaçların tamamı sert ve dayanıklı bir yapıdadır.”
Bu ifade yanlıştır. Bazı kayaçlar çok sert ve dayanıklıyken, bazıları daha yumuşak ve kolay ufalanabilen yapıdadır. Örneğin, granit çok sert bir kayaçken, tebeşir daha yumuşak bir kayaçtır.
Sonuç: Doğru olan ifadelerin altındaki kutuları boyamanız gerekiyor. Bu ifadeler şunlardır:
a) Ekonomik değeri olan kayaçlara maden denir.
c) Farklı içerikteki kayaçlar farklı renklerde olabilir.
d) Kayaçların yapısında mineraller bulunur.
e) Farklı yollarla parçalanarak taş, çakıl ve kuma dönüşür.