4. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 24

Merhaba sevgili 4. sınıf öğrencileri! Ben sizin Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün birlikte çok keyifli bir fen etkinliği yapacağız. Hazırsanız hemen başlayalım!

### UYGULAYALIM

**Soru:**

Kayalar Nasıl Oluşur?
Aşağıdaki malzemeleri kullanarak etkinliğin basamaklarını uygulayınız. Değerlendirme bölümündeki sorunun yanıtını noktalı alana yazınız.

**Amaç:**

Yer kabuğunun kara tabakasının kayaçlardan oluştuğunu fark etmek.

**MALZEMELER**

• 1 adet 50 cm x 70 cm mukavva
• 1 adet yapıştırıcı
• 1 adet A4 kâğıdı
• 1 adet makas
• 1 paket kırmızı oyun hamuru
• 1 paket kahverengi oyun hamuru
• 1 adet büyük taş parçası
• 1 avuç çakıl taşı
• 1 avuç kum

**UYGULAMA BASAMAKLARI**

• Kahverengi oyun hamuruna dağ şeklini veriniz.
• Kırmızı oyun hamuruna doğadan aşağıya akan lav şeklini veriniz.
• Oluşturduğunuz yanardağı mukavvanın üzerine sabitleyiniz.
• Lavların bittiği yere büyük taş parçasından başlayarak sırasıyla çakıl taşlarını ve kumu yapıştırınız.
• A4 kâğıdından makasla küçük kâğıt parçaları kesiniz.
• Kestiğiniz kâğıtlara kayaç oluşum sürecindeki yapıların isimlerini yazarak uygun yerlere yapıştırınız.

**UYGULAMANI DEĞERLENDİR**

Kayacın nasıl oluştuğunu açıklayınız.

**Çözüm:**

Sevgili çocuklar, bu etkinlikte yer kabuğunun nasıl oluştuğunu bir model üzerinde canlandıracağız. Haydi adım adım gidelim:

**Adım 1:** Önce kahverengi oyun hamurundan bir yanardağ modeli yapacağız. Bu yanardağ, yerin derinliklerindeki sıcaklığı ve basıncı temsil edecek.

**Adım 2:** Sonra kırmızı oyun hamurunu alıp, yanardağdan aşağıya doğru akan lav gibi şekillendireceğiz. Bu lavlar, yerin içindeki erimiş kayaların yüzeye çıkmış halini temsil ediyor.

**Adım 3:** Yanardağ modelimizi ve lavları, büyük mukavva kartonumuzun üzerine yapıştıracağız. Böylece modelimiz daha sağlam duracak.

**Adım 4:** Lavların aktığı yerlerin en altına büyük taş parçamızı koyacağız. Sonra onun üzerine çakıl taşlarını ve en üste de kumu sererek kayaç oluşumunu taklit edeceğiz. Tıpkı gerçek hayatta lavlar soğuyup katılaştıktan sonra, üzerine diğer malzemelerin birikmesi gibi.

**Adım 5:** Şimdi A4 kâğıdından küçük küçük parçalar keseceğiz. Bu küçük kâğıt parçalarına, kayaçların oluşumunda rol oynayan malzemelerin isimlerini yazacağız. Mesela “Magma”, “Lav”, “Tortul”, “Sediman” gibi isimler yazabiliriz. Bu yazdığımız isimleri de modelimizin ilgili yerlerine yapıştıracağız. Böylece hangi malzemenin nerede olduğunu daha iyi anlayacağız.

**Sonuç:**
Bu etkinliği yaparken, yerin altındaki çok sıcak ve erimiş kayaların (magmanın) yanardağlardan püskürerek lav şeklinde yüzeye çıktığını gördük. Bu lavlar soğuyup katılaştığında kayaçlar oluşur. Ayrıca zamanla rüzgar ve suyun aşındırdığı taş ve toprak parçacıkları (sedimanlar) birikir ve sıkışarak tortul kayaçları oluşturur. Bu deneyle, yeryüzündeki kayaçların nasıl oluştuğunu daha iyi anladık.

### BİLGİ BANKASI

Ülkemizde bulunan kayaçlar “Eskişehir Kayaç Parkı”nda sergilenmektedir. Buradaki kayaçları https://www.ogm.gov.tr/eskisehirobm/eskisehir_kayac_parki genel ağ adresini ziyaret ederek görebilir, tek tek inceleyebilirsiniz.