Merhaba sevgili öğrencim, seninle bu Fen Bilimleri sorularını birlikte inceleyip çözelim. Elektrik konusu bazen kafa karıştırıcı olabilir ama mantığını kavradığında ne kadar zevkli olduğunu göreceksin. Hadi başlayalım!
1. Soru: Aşağıda şeması verilen elektrik devresindeki test uçlarına aynı uzunlukta ve farklı kalınlıktaki K, L, M bakır telleri sırasıyla temas ettiriliyor. Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Bu soruda bizden telin kalınlığı ile ampul parlaklığı arasındaki ilişkiyi bulmamız isteniyor. Öncelikle şu temel kuralı hatırlayalım: Bir elektrik devresinde tel ne kadar kalın olursa, elektrik o kadar rahat geçer (yani direnç azalır). Elektrik rahat geçerse ampul daha parlak yanar. Tam tersi, tel ne kadar ince olursa elektrik zorlanır (direnç artar) ve ampul sönük yanar.
Şimdi tellere bakalım:
- K teli: İnce tel. (Direnci en yüksek, ampul en sönük yanar.)
- L teli: Kalın tel. (Orta parlaklık.)
- M teli: En kalın tel. (Direnci en düşük, elektrik en rahat buradan geçer.)
Seçenekleri inceleyelim:
- A) K teli en ince olduğu için direnci en fazladır, bu yüzden ampul en sönük yanar. Bu şık yanlış.
- B) M teli en kalın teldir. Kalın tellerde direnç az olduğu için akım güçlü geçer ve ampul en parlak yanar. Bu ifade doğrudur.
- C) L teli M’den daha incedir, bu yüzden en parlak L olamaz.
- D) Telin kalınlığı ampul parlaklığını kesinlikle etkiler. Bu şık da yanlış.
Cevap: B
2. Soru: Aşağıda görselleri verilen elektrikli araç gereçlerden hangisinde okla gösterilen kısım iletkendir?
Burada bizden “iletken” yani elektriği geçiren maddeyi bulmamız isteniyor. Elektrikli aletlerde genellikle elektriğin geçmesi gereken yerler metalden yapılırken, bizim elimizle tuttuğumuz yerler çarpılmayalım diye plastik veya kauçuk gibi yalıtkan maddelerden yapılır.
Şıkları tek tek kontrol edelim:
- A) Ampulün duy kısmı: Ok işareti ampulün altındaki metal vidalı kısmı gösteriyor. Ampulün yanması için elektriğin buradan geçip filamana ulaşması gerekir. Yani burası kesinlikle iletkendir (metaldir).
- B) Fişin tutma yeri: Ok işareti fişin plastik başlığını gösteriyor. Fişi takarken elektriğe çarpılmamamız için burası yalıtkandır.
- C) Ütünün tutma sapı: Ütüyü tuttuğumuz yer plastiktir. Hem ısıdan hem de elektrikten korunmak için burası yalıtkan malzemeden yapılır.
- D) Saç kurutma makinesinin kablosu: Ok işareti kablonun dışındaki plastik/kauçuk kaplamayı gösteriyor. İçindeki telleri korumak ve bize elektrik çarpmaması için burası yalıtkandır.
Bizden iletken olanı istediği için cevap metal kısım olan A şıkkıdır.
Cevap: A
3. Soru: Aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Bu soruda elektrik, direnç ve maddelerin özellikleri ile ilgili bilgimizi sınıyor. Yanlış olanı bulacağız.
- A) Yalıtkan maddelerin elektriksel direnci, iletken maddelerin elektriksel direncinden fazladır: Bu ifade doğrudur. Yalıtkanlar elektriği geçirmemek için çok yüksek direnç gösterirler. İletkenler ise elektriğin geçmesine izin verdiği için dirençleri düşüktür.
- B) Ampulün yapısındaki filaman iletkendir: Bu ifade doğrudur. Ampulün içindeki o ince tel (filaman/tungsten) elektriği iletir. Elektrik geçerken ısınır ve ışık saçar. İletken olmasaydı elektrik geçmez ve lamba yanmazdı.
- C) Basit bir elektrik devresindeki iletkenin uzunluğu arttıkça ampul daha uzun süre ışık verir: Bu ifade yanlıştır. Bir devrede iletkenin (telin) uzunluğu artarsa direnç artar. Direnç artarsa ampulün parlaklığı azalır. Telin uzunluğunun artması ampulün yanma süresini uzatmakla ilgili bir kural değildir; temel etkisi parlaklığı azaltmasıdır. Bu şıkta kavram yanılgısı yapılmıştır.
- D) Elektrikli araç gereçlerin gövdeleri yalıtkan maddelerle kaplıdır: Bu ifade doğrudur. Güvenlik amacıyla, elektrikli aletlerin dış kısımları (gövdeleri) genellikle plastik gibi yalıtkan malzemelerle kaplanır.
Yanlış olan ifade C seçeneğidir.
Cevap: C