Soru: Sürat-Zaman Grafiği Çizimi
Aşağıda bir hareketlinin sürati ve zaman değerleri verilmiştir. Bu hareketlinin sürat-zaman tablosundan yararlanarak hareketliye ait sürat-zaman grafiğini çizebiliriz. Sürat-zaman grafiğini çizerken aşağıda dört aşama halinde verilen yöntemi uygulayınız.
Çözüm ve Konu Anlatımı:
Merhaba sevgili öğrencim. Fen Bilimleri dersinde “Kuvvet ve Hareket” ünitesinin en keyifli kısımlarından birindeyiz. Önümüzde bir tablo var ve bizden bu sayıları görsel bir dile, yani grafiğe dökmemiz isteniyor. Grafikler, verileri bir bakışta anlamamızı sağlayan harika araçlardır. Hadi gel, bu tabloyu nasıl grafiğe dönüştüreceğimizi adım adım inceleyelim.
Öncelikle tablomuzu bir analiz edelim:
- Zaman (sn.): 5, 10, 15, 20, 25 şeklinde beşer beşer artıyor.
- Sürat (m/sn.): 10, 10, 10, 10, 10 şeklinde hep aynı kalmış.
Burada çok önemli bir ipucu var: Hareketlinin sürati zaman geçse de hiç değişmiyor. Yani bu hareketli, “Sabit Süratli Hareket” yapıyor. Şimdi görseldeki adımları takip ederek grafiğimizi oluşturalım.
Adım 1: Eksenleri Hazırlayalım
İlk işimiz grafiğin iskeletini oluşturmak. Birbirini dik kesen iki çizgi (eksen) çiziyoruz.
- Yatay Eksen (Yerdeki çizgi): Buraya her zaman bağımsız değişkeni, yani Zamanı yazarız. Birimini parantez içinde (sn.) olarak eklemeyi unutma.
- Dikey Eksen (Yukarı bakan çizgi): Buraya da ölçtüğümüz değeri, yani Sürati yazarız. Birimi (m/sn.) dir.
- İki çizginin birleştiği köşe noktası ise başlangıç noktamızdır, oraya kocaman bir 0 yazıyoruz.
Adım 2: Sayıları Yerleştirelim
Şimdi tablodaki sayıları eksenlere taşıma zamanı. Burada dikkat etmen gereken en önemli şey, sayıların aralıklarının eşit olmasıdır.
- Yatay eksene (Zaman) sırasıyla 5, 10, 15, 20 ve 25 sayılarını eşit aralıklarla yazalım.
- Dikey eksene (Sürat) ise hareketlimizin sürati olan 10 sayısını işaretleyelim.
Adım 3: Buluşma Noktalarını İşaretleyelim
Bu adımda “Hangi zamanda, sürat kaçtı?” sorusunu sorarak noktalar koyacağız. Sanki bir adres bulur gibi düşünebilirsin.
- Zaman 5 iken sürat kaç? 10. (5’ten yukarı çık, 10’dan sağa gel, kesiştikleri yere nokta koy.)
- Zaman 10 iken sürat kaç? 10. (Yine kesiştikleri yere nokta koy.)
- Zaman 15, 20 ve 25 iken de sürat hep 10 olduğu için, bu zamanların hizasına ve 10’un karşısına denk gelen yerlere noktalarımızı koyuyoruz.
Bak, noktalar yan yana bir sıra halinde dizildi bile!
Adım 4: Noktaları Birleştirelim ve Sonuç
Son adımda, koyduğumuz bu kırmızı noktaları bir cetvel yardımıyla düz bir çizgiyle birleştiriyoruz.
Sonuç ne oldu?
Yatay eksene (zaman eksenine) paralel, düz bir çizgi elde ettik. Bu çizgi bize şunları anlatıyor:
“Zaman geçiyor (5, 10, 15…) ama benim süratim hiç değişmiyor, hep 10 m/sn’de sabit kalıyor.”
İşte sabit süratli bir hareketlinin grafiğini çizmek bu kadar kolay! Bu grafik tipini gördüğünde hemen “Bu cisim sabit süratle hareket ediyor” diyebilirsin.