Merhaba sevgili öğrencim! Ben Fen Bilimleri öğretmenin. Bugün seninle birlikte ses ünitesiyle ilgili harika bir bulmaca çözeceğiz ve Ahmet’in yaşadığı ilginç bir durumu inceleyeceğiz. Hazırsan arkana yaslan, kalemini eline al ve başlayalım!
B. Aşağıdaki numaralandırılmış ifadelerin karşılıklarını bulmacadaki yerlerine yazarak bulmacayı tamamlayınız.
Burada sesin özellikleriyle ilgili tanımlar verilmiş. Hadi tek tek inceleyip bulmacadaki yerlerine yerleştirelim.
1. Sesin bir maddeyle karşılaştığında şiddetinin azalması
Ses dalgaları yumuşak ve gözenekli (delikli) yüzeylere çarptığında, o madde sesi içine hapseder. Tıpkı bir süngerin suyu çekmesi gibi sesin enerjisi de madde tarafından emilir. Bu olaya fen bilimlerinde “soğurulma” diyoruz. Bulmacada 1 numaralı yere yukarıdan aşağıya doğru yazalım:
Cevap: SOĞURULMA
2. Sesin maddeyle karşılaşması sonucu meydana gelebilecek durumlarla ilgilenen bilim dalı
Sinema salonlarında, tiyatrolarda veya camilerde sesin en arka sıradakiler tarafından bile net duyulmasını sağlayan bir bilim dalı vardır. Sesin özelliklerini ve davranışlarını inceleyen bu bilim dalına “akustik” denir.
Cevap: AKUSTİK
3. Sesin yayılmasının önlenmesi için yapılan uygulamalar
Evimizde otururken dışarıdaki korna seslerini veya yan komşunun sesini duymak istemeyiz, değil mi? Sesin bir ortamdan diğerine geçişini engellemek için duvarlara strafor köpük veya cam yünü gibi malzemeler koyarız. Bu işlemin adı “ses yalıtımı”dır.
Cevap: SES YALITIMI
4. Yansıyan ses dalgalarını kullanarak avlanan hayvan türü
Bu hayvanlar genellikle mağaralarda yaşar, geceleri uçar ve gözleri çok iyi görmez. Ancak çıkardıkları seslerin engele çarpıp geri dönmesiyle (yani yankı ile) yönlerini bulurlar ve avlanırlar. Batman filminden de aklına gelebilir!
Cevap: YARASA
5. Bir ortamda istenmeyen ve insanı rahatsız eden sesler
Trafik sesi, iş makinelerinin sesi veya sınıfta herkesin aynı anda bağırması… Kulağımızı yoran, sağlığımızı olumsuz etkileyen ve hoşumuza gitmeyen bu düzensiz seslere “gürültü” deriz.
Cevap: GÜRÜLTÜ
6. Sesin bir engele çarparak geldiği ortama dönmesi
Elindeki topu duvara atarsan ne olur? Sana geri döner. Ses dalgaları da sert bir yüzeye çarptığında yön değiştirerek geri döner. Bu olaya “yansıma” denir.
Cevap: YANSIMA
C. Fen bilimleri dersi öğretmeni Bekir Bey, Ahmet’in gözlerini koyu renkli bir bezle kapatıyor. Ardından sınıftaki öğrencilerin birkaçının sırasıyla konuşmasını istiyor. Bekir Bey, Ahmet’e “Konuşan arkadaşının adı nedir?” sorusunu soruyor. Ahmet, gözleri kapalı olmasına rağmen konuşan arkadaşının kim olduğunu doğru biliyor. Bu durumun sebebi nedir?
Bu çok güzel bir soru! Ahmet’in gözleri kapalı olsa bile kulakları açık ve sesleri duyabiliyor. Peki, herkes “Merhaba” dese bile Ahmet kimin konuştuğunu nasıl anlıyor?
Bunun sebebi sesin ayırt edilebilir bir özelliğidir.
Her insanın ses tellerinin yapısı, gırtlak genişliği ve ağız yapısı birbirinden farklıdır. Bu yüzden seslerin yüksekliği (inceliği-kalınlığı) aynı olsa bile, her ses kaynağının kendine has bir “rengi” veya “karakteri” vardır. Biz buna fen bilimlerinde SESİN TINISI diyoruz.
Cevap:
Bu durumun sebebi, her ses kaynağının kendine özgü bir özelliğinin olmasıdır. Buna “Sesin Tınısı” denir. İnsanların ses tellerinin yapısı farklı olduğu için çıkardıkları seslerin tınıları da farklıdır. Bu sayede Ahmet, arkadaşlarını görmese bile seslerinin tınısından (renginden) kim olduklarını ayırt edebilir.