Sevgili öğrencim, merhaba! Bugün seninle Fen Bilimleri dersinin en önemli konularından biri olan Yol-Zaman Grafiği nasıl çizilir, onu inceleyeceğiz. Önündeki görselde adım adım bu grafiğin nasıl oluşturulduğu anlatılmış. Gel, bu adımları birlikte, sanki tahtada beraber çiziyormuşuz gibi inceleyelim.
Bu sayfada bir hareketlinin (örneğin bir arabanın veya koşan bir çocuğun) hareketi süresince aldığı yolun zamana göre değişimini gösteren grafiğin hazırlık aşamaları var. Hadi başlayalım!
1. Birbirini dik kesecek şekilde yatay ve dikey eksenleri çizelim. Eksenlerin ucuna oklar koyalım. Yatay eksendeki okun üzerine zaman, dikey eksendeki okun üzerine yol yazalım. Yol ve zaman birimlerini parantez içinde belirtelim. Eksenlerin kesiştiği yere 0 yazalım.
Çözüm ve Açıklama:
Grafik çizmenin ilk kuralı, iskeleti doğru kurmaktır. Burada yapmamız gerekenler şunlar:
- Önce defterimize büyük bir “L” harfi gibi birbirini dik kesen iki çizgi çekiyoruz.
- Yatay Eksen (Alttaki çizgi): Bu çizgi her zaman bağımsız değişkeni, yani Zamanı gösterir. Yanına mutlaka birimini yazmalıyız: (sn.) yani saniye.
- Dikey Eksen (Yandaki çizgi): Bu çizgi ise bağımlı değişkeni, yani Yolu gösterir. Bunun da tepesine (m) yani metre yazıyoruz.
- İki çizginin birleştiği köşe başlangıç noktasıdır, buraya kocaman bir 0 (sıfır) yazıyoruz. Çünkü hareket henüz başlamadı, zaman da 0, alınan yol da 0.
2. Tabloda verilen yol ve zaman değerlerini kendi eksenlerine yazalım.
Çözüm ve Açıklama:
Şimdi elimizdeki verileri (sayıları) grafiğe yerleştirme zamanı. Bu adımda dikkatli olmalısın, sayıların aralıkları eşit olmalı.
- Zaman Ekseni: Bakıyoruz, zaman beşer beşer artmış (5, 10, 15, 20). Yatay çizgiye eşit aralıklarla bu sayıları yazıyoruz.
- Yol Ekseni: Yol ise otuzar otuzar artmış (30, 60, 90, 120). Dikey çizgiye de aşağıdan yukarıya doğru artacak şekilde bu sayıları eşit aralıklarla yerleştiriyoruz.
İpucu: Sayıları yazarken kareli defterinin çizgilerini kullanırsan çok daha düzgün olur!
3. Hareketli varlığın kaçıncı saniyede, kaç m yol aldığını noktayla belirtelim.
Çözüm ve Açıklama:
İşte işin en eğlenceli kısmı burası! Şimdi “Amiral Battı” oynar gibi koordinatları buluşturacağız.
- Adım 1: Yatay eksende 5. saniyeyi bul. Parmağını oradan yukarı doğru kaldır. Dikey eksende 30 metreyi bul ve sağa doğru gel. İkisinin kesiştiği yere kırmızı bir nokta koy. Bu şu demek: “5. saniyede araç 30 metre yol gitmiş.”
- Adım 2: Şimdi 10. saniye ile 60 metreyi buluşturup noktanı koy.
- Adım 3: Sırada 15. saniye ve 90 metre var. Onları da kesiştirip işaretle.
- Adım 4: Son olarak 20. saniye ile 120 metreyi buluştur.
Gördüğün gibi noktalar dümdüz bir hizadalar. Eğer 4. adımı da sorsaydı, bu noktaları cetvelle birleştirip 0 noktasından başlayan düz bir çizgi çizecektik. Bu da bize bu hareketlinin “Sabit Süratli” hareket yaptığını gösterecekti.
Harika gidiyorsun! Grafikleri bu şekilde adım adım çizersen hiç hata yapmazsın.