Merhaba sevgili öğrencim, bugün seninle Fen Bilimleri dersimizin en önemli konularından biri olan “Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler” ünitesine ait bu güzel etkinliği çözeceğiz. Bu konu vücudumuzun nasıl çalıştığını anlamamız için çok kıymetli.
Görselde verilen cümlelerdeki boşlukları, sağ taraftaki oklar üzerinde yazan kavramlarla eşleştirmemiz istenmiş. Hadi gel, her bir soruyu tek tek inceleyip mantığını kavrayarak çözelim.
1. Vücudumuzun dış ortamdan gelen uyarılara karşı gösterdiği istem dışı tepkilere …………………… denir.
Adım 1: Cümleyi incelediğimizde, düşünmeden ve aniden verdiğimiz tepkilerden bahsediyor. Örneğin elimiz yandığında hemen çekmemiz veya dizimize vurulduğunda ayağımızın kalkması gibi.
Adım 2: Bu tür ani ve istem dışı hareketlere biz “refleks” diyoruz. Sağdaki oklara baktığımızda mavi okun üzerinde bu kelimeyi görüyoruz.
Sonuç: Boşluğa refleks gelmelidir.
2. İç salgı bezleri denetleme ve düzenleme görevini …………………… adı verilen sıvılarla yapar.
Adım 1: İç salgı bezleri, kan yoluyla vücudumuzun diğer bölgelerine mesajlar gönderir. Bu mesajları taşıyan özel kimyasal sıvılar vardır.
Adım 2: Bu kimyasal habercilerin genel adı “hormon”dur.
Sonuç: Boşluğa hormon gelmelidir.
3. Hipofiz bezi …………………… hormonu salgılar.
Adım 1: Hipofiz bezi beynimizde bulunur ve “iç salgı bezlerinin yöneticisi” gibidir. En temel görevi vücudun büyümesini kontrol etmektir.
Adım 2: Seçenekler arasında hipofiz bezinin bu göreviyle eşleşen hormon “büyüme” hormonudur.
Sonuç: Boşluğa büyüme gelmelidir.
4. …………………… hormonu düşen kan şekerini yükseltir.
Adım 1: Pankreasımız kan şekerini ayarlamak için iki hormon salgılar: İnsülin ve Glukagon. Kodlamamız şöyledir: İnsülin şekeri indirir, Glukagon ise şekeri yükseltir.
Adım 2: Soruda “düşen kan şekerini yükseltir” dediği için cevabımız Glukagon olmalı.
Sonuç: Boşluğa glukagon gelmelidir.
5. Böbrek üstü bezlerinden salgılanan …………………… hormonu korku, coşku, heyecan ve öfke anlarında dolaşım ve solunum faaliyetlerini hızlandırır.
Adım 1: Heyecanlandığımızda, korktuğumuzda veya çok sevindiğimizde kalbimiz küt küt atar. Buna sebep olan hormon böbreklerimizin hemen üzerinde üretilir.
Adım 2: Bu durumlarda salgılanan hormonun adı adrenalindir.
Sonuç: Boşluğa adrenalin gelmelidir.
6. …………………… hormonu ergenlik döneminde erkeğe özgü özelliklerin ortaya çıkmasını sağlar.
Adım 1: Eşeysel bezler ergenlik döneminde cinsiyete özgü değişimleri sağlar. Erkeklerde sesin kalınlaşması, sakal çıkması gibi özellikleri sağlayan bir hormon vardır.
Adım 2: Bu hormonun adı testosterondur.
Sonuç: Boşluğa testosteron gelmelidir.
7. …………………… beyin ile omurilik arasında yer alır.
Adım 1: Merkezi sinir sistemi organlarının yerleşimini hatırla. Beynin hemen altında, omuriliğin başladığı yerde soğan şeklinde bir yapı vardır. Bu yapı beyin ile vücut arasındaki sinirlerin geçiş yoludur.
Adım 2: Bu organın adı omurilik soğanıdır.
Sonuç: Boşluğa omurilik soğanı gelmelidir.
8. Omurilik …………………… içinde bulunur.
Adım 1: Omurilik çok hassas bir sinir kordonudur ve korunması gerekir. Sırtımız boyunca uzanan kemik yapı onu korur.
Adım 2: Üst üste dizilmiş omurlardan oluşan bu kemik yapıya “omurga” diyoruz.
Sonuç: Boşluğa omurga gelmelidir.
9. …………………… duyu organlarından gelen bilgileri değerlendirir ve dış ortama tepki oluşturur.
Adım 1: Vücudumuzun ana kumanda merkezi neresidir? Görme, işitme, tat alma gibi duyuları yorumlayan, hafıza ve öğrenme merkezi olan organımızdan bahsediyoruz.
Adım 2: Tüm bu karmaşık işleri yapan organımız beyindir.
Sonuç: Boşluğa beyin gelmelidir.
10. Tiroit bezinden salgılanan …………………… hormonu büyüme, gelişme ve diğer kimyasal olayları düzenler.
Adım 1: Boynumuzda, gırtlağımızın önünde bulunan tiroit bezi metabolizmamızı düzenleyen bir hormon salgılar.
Adım 2: İyot minerali ile çalışan bu hormonun adı tiroksindir.
Sonuç: Boşluğa tiroksin gelmelidir.
11. …………………… dönemi bireyde bedensel ve ruhsal değişimlerin en yoğun görüldüğü dönemdir.
Adım 1: Çocukluktan yetişkinliğe geçişte yaşanan, hızlı boy uzaması ve duygu değişimlerinin olduğu o özel dönemi düşünelim.
Adım 2: Bu döneme ergenlik dönemi denir.
Sonuç: Boşluğa ergenlik gelmelidir.
12. Sinir sistemi, merkezî ve …………………… sinir sistemi olmak üzere iki kısımdan oluşur.
Adım 1: Sinir sistemini bir ağaca benzetirsek; gövdesi “merkezi sinir sistemi” (beyin, omurilik vb.), dalları ise vücudun en uç noktalarına kadar uzanan diğer kısımdır.
Adım 2: Vücudu saran bu ağa “çevresel sinir sistemi” denir.
Sonuç: Boşluğa çevresel gelmelidir.
Not: Sağdaki oklarda yer alan “beyincik” kelimesi herhangi bir boşluğa gelmemiştir, o fazladan verilmiş bir çeldiricidir.
Umarım bu çözümler konuyu tekrar etmene yardımcı olmuştur. Başarılar dilerim!