Soru Metni: Aşağıdaki tabloda sindirim sistemi sağlığına dikkat edilmediğinde vücutta meydana gelebilecek bazı rahatsızlıkların sebepleri verilmiştir. Bu rahatsızlıkların önlenebilmesi için kişilerin hangi tedbirleri alması gerektiğini sınıfta tartışınız.
Çözüm ve Açıklamalar:
Merhaba sevgili öğrencim. Fen Bilimleri dersimizin bu sayfasında, sindirim sistemimizi korumak için neler yapmamız gerektiği üzerine bir beyin fırtınası yapmamız isteniyor. Sayfanın üst kısmında zaten bize iki önemli ipucu verilmiş: Fiziksel aktivite yapmak ve temizlik kurallarına uymak. Şimdi tablodaki hastalıkları tek tek inceleyelim ve sebeplerine bakarak çözüm yollarını (tedbirleri) adım adım bulalım.
Adım 1: Ülser Rahatsızlığını Önlemek
Tabloda ülserin sebebi olarak; midenin alkol, sigara ve asitli içeceklerin etkisiyle tahriş olması gösterilmiş. O halde almamız gereken tedbirler şunlardır:
- Midemizin iç duvarını yaralayan zararlı alışkanlıklardan (alkol ve sigara) kesinlikle uzak durmalıyız.
- Kola, gazoz gibi asitli içecekleri çok fazla tüketmemeliyiz.
- Çok sıcak veya çok soğuk yiyecekler de mideyi tahriş edebilir, bunlara dikkat etmeliyiz.
Adım 2: Hazımsızlık Rahatsızlığını Önlemek
Tabloya baktığımızda hazımsızlığın sebebinin; aşırı yağlı, baharatlı yiyecekler ve “çok hızlı yemek yemek” olduğunu görüyoruz. Buna karşı alacağımız tedbirler şunlar olmalı:
- Lokmalarımızı yutmadan önce iyice çiğnemeliyiz. Sindirim ağızda başlar, bunu unutma!
- Sofradan tıka basa doymuş olarak değil, tam doymadan kalkmalıyız.
- Çok yağlı kızartmalardan ve midemizi yakan aşırı baharatlı yiyeceklerden kaçınmalıyız.
- Yemekten hemen sonra yatmamalı, biraz hareket etmeliyiz (Sayfanın başındaki “Fiziksel aktivite yapmalıyız” maddesi burada çok önemli).
Adım 3: İshal Rahatsızlığını Önlemek
İshalin sebepleri arasında virüsler, bakteriler ve gereğinden fazla meyve tüketimi sayılmış. Sayfanın üst kısmındaki “4. Temizlik kurallarına dikkat etmeliyiz” başlığı tam olarak bu sorunu çözmek için var. Tedbirlerimiz şunlar:
- Yemeklerden önce ve sonra ellerimizi mutlaka sabunla yıkamalıyız.
- Meyve ve sebzeleri yemeden önce bol su ile çok iyi yıkamalıyız. Kirli besinler mikropları vücudumuza taşır.
- Meyve çok sağlıklıdır ancak “her şeyin fazlası zarardır” kuralını unutmamalı, dengeli tüketmeliyiz.
- Açıkta satılan, temizliğinden emin olmadığımız gıdaları tüketmemeliyiz.
Adım 4: Reflü Rahatsızlığını Önlemek
Reflü, mide asidinin yemek borusuna geri kaçmasıdır. Bu durum göğüste yanma hissi oluşturur. Bunu önlemek için:
- Yemek yedikten hemen sonra uzanmamalıyız. Yerçekiminin de etkisiyle mide asidi yukarı çıkabilir.
- Gece yatmadan hemen önce yemek yemeyi bırakmalıyız.
- Dar kıyafetler mideye baskı yapabilir, daha rahat kıyafetler tercih etmeliyiz.
- Asitli, gazlı ve kafeinli içecekleri sınırlandırmalıyız.
Özetle:
Sindirim sistemi sağlığımız için; temizliğe dikkat etmeli, dengeli beslenmeli, lokmaları iyi çiğnemeli ve zararlı alışkanlıklardan uzak durmalıyız.