Sıra Sizde Etkinliği
Yakın çevrenizdeki varlıkları “dengelenmiş kuvvetlerin etkisinde olanlar” ve “dengelenmemiş kuvvetlerin etkisinde olanlar” olarak sınıflandırınız. Elde ettiğiniz sonuçları defterinize yazınız. Çalışmalarınızı sınıfta arkadaşlarınızla paylaşınız.
Çözüm ve Açıklama:
Merhaba sevgili öğrencim. Fen Bilimleri dersinin en keyifli konularından biri olan “Kuvvet ve Hareket” ünitesindeyiz. Bu soruyu çözebilmen için öncelikle görselde anlatılan o önemli kuralı birlikte hatırlayalım. Bir cismin hareketine bakarak üzerine etki eden kuvvetlerin dengeli mi yoksa dengesiz mi olduğunu şıp diye anlayabiliriz.
Adım 1: Kavramları Hatırlayalım
Sınıflandırmayı doğru yapabilmek için şu iki kuralı aklının bir köşesine not etmelisin:
- Dengelenmiş Kuvvetler: Eğer bir cisim olduğu yerde duruyorsa veya hiç hızını değiştirmeden sabit süratle dümdüz yoluna devam ediyorsa, bu cisim dengelenmiş kuvvetlerin etkisindedir. Yani onu çeken ve iten kuvvetler birbirini sıfırlamıştır.
- Dengelenmemiş Kuvvetler: Eğer bir cisim hızlanıyorsa, yavaşlıyorsa veya yön değiştiriyorsa, bu cisim dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindedir. Yani bir tarafa doğru çeken kuvvet daha baskındır (bileşke kuvvet sıfır değildir).
Adım 2: Çevremizden Örnekler Bulalım
Şimdi seninle birlikte etrafımıza bakalım ve gördüklerimizi bu kurallara göre gruplandıralım. Defterine yazabileceğin harika örnekleri aşağıda sıralıyorum:
A) Dengelenmiş Kuvvetlerin Etkisinde Olanlar (Duruyor ya da Sabit Süratli)
- Sınıfın duvarında asılı duran Atatürk portresi (Durduğu için).
- Masada hareket etmeden duran kalemlik (Durduğu için).
- Düz bir yolda hız göstergesi hiç değişmeden (sabit süratle) giden bir araba.
- Tavanda asılı duran avize.
- Park edilmiş, hareket etmeyen bisiklet.
B) Dengelenmemiş Kuvvetlerin Etkisinde Olanlar (Hızlanan, Yavaşlayan ya da Yön Değiştiren)
- Yokuş aşağı inerken gittikçe hızlanan kaykaylı bir çocuk (Hızlandığı için).
- Kırmızı ışığı görünce frene basan otobüs (Yavaşladığı için).
- Havalanmak üzere pistte hızlanan uçak (Görseldeki örnek gibi, hızlandığı için).
- Yukarıdan serbest bırakılıp yere düşen top (Düşerken hızlandığı için).
- İstasyona yaklaşırken yavaşlayan tren.
- Virajı dönen araba (Yön değiştirdiği için).
Sonuç:
Gördüğün gibi; eğer bir hareketlilik, bir değişim (hızlanma, yavaşlama, dönme) varsa orada dengelenmemiş kuvvet vardır. Eğer sakinlik, durgunluk veya hiç bozulmayan bir düzen (sabit sürat) varsa orada dengelenmiş kuvvet vardır. Bu örnekleri defterine not alıp sınıfta arkadaşlarınla paylaşabilirsin.