Merhaba sevgili öğrencim! Harika bir Fen Bilimleri etkinliği ile karşı karşıyayız. Bu etkinlikte, günlük hayatta kullandığımız malzemelerle (poşet, çorap, bisküvi gibi) vücudumuzdaki sindirim sisteminin nasıl çalıştığını modelliyoruz. Bu tür deneyler konuyu aklımızda tutmamız için mükemmeldir.
Görseldeki tabloda bizden, yapılan işlemin vücudumuzdaki karşılığını bulmamız isteniyor. Hadi gel, bu sindirim yolculuğunu adım adım analiz edelim ve tabloyu birlikte dolduralım.
Soru: Sonuç Çıkaralım – Etkinlikte yaptığınız uygulamalar sindirim sisteminde gerçekleşen hangi olaylara karşılık gelmektedir?
Tablodaki her bir adımı tek tek inceleyelim:
1. Uygulama: Bisküvileri kilitli plastik poşete koymak
Bu adımda bisküviler (yani yediğimiz besinler) bir kaba alınıyor. Burada kilitli poşet, besinlerin bir süre beklediği ve işlem gördüğü organımız olan mideyi temsil eder. Bisküvilerin poşete girmesi, yutulan lokmaların yemek borusundan geçip mideye ulaşmasıdır.
Cevap: Besinlerin mideye ulaşması.
2. Uygulama: Kilitli plastik poşet içindeki bisküvileri ellerimizle ovuşturmak
Poşeti elimizle ovuşturduğumuzda bisküviler kırılır ve ufalanır, değil mi? İşte midemiz de kasılıp gevşeyerek besinleri aynen böyle ezer. Buna biz “mekanik (fiziksel) sindirim” diyoruz.
Cevap: Midedeki kasların hareketiyle yapılan mekanik (fiziksel) sindirim.
3. Uygulama: Kilitli plastik poşete su koymak
Besinlerin yumuşaması ve kimyasal sindirimin başlaması için sıvıya ihtiyaç vardır. Bu su, sindirime yardımcı olan vücut sıvılarını (tükürük gibi veya midedeki diğer sıvılar) temsil eder.
Cevap: Besinlerin yumuşatılması ve sindirime yardımcı sıvıların eklenmesi.
4. Uygulama: Kilitli plastik poşete renkli sıvı koymak
Etkinliğin 5. maddesinde belirtilen bu “renkli sıvı”, midenin kendi ürettiği özel bir sıvıyı temsil eder. Bu sıvı besinlerin kimyasal olarak parçalanmasını sağlar. Buna biyolojide mide öz suyu (asit ve enzimler) diyoruz.
Cevap: Mide öz suyu (kimyasal sindirim için).
5. Uygulama: Kilitli plastik poşeti avuç içiyle ovuşturmak
Renkli sıvıyı (mide öz suyunu) ekledikten sonra tekrar ovuşturmak, bu sıvının besinlerin her yerine karışmasını sağlar. Mide kasları besinleri bulamaç haline getirir.
Cevap: Mide kaslarının kasılıp gevşemesiyle besinlerin mide öz suyu ile karışması (Bulamaç haline gelmesi).
6. Uygulama: İnce çoraptaki bisküvileri kâğıt havlu ile sarmak
Mideden sonra besinler ince bağırsağa geçer. Burada ince çorap, ince bağırsağı temsil eder. Etrafına sarılan kâğıt havlu ise damarları temsil eder. Kâğıt havlunun ıslanması, besinlerin içindeki yararlı maddelerin emilerek kana geçmesini anlatır. Bu olaya emilim denir.
Cevap: İnce bağırsakta besinlerin emilimi (kana geçmesi).
7. Uygulama: Kalın çoraptaki bisküvileri kâğıt havlu ile sarmak
İnce bağırsaktan sonra kalan posa kalın bağırsağa geçer. Burada kalın çorap, kalın bağırsağı temsil eder. Kalın bağırsakta besin sindirimi olmaz, sadece kalan su ve mineraller emilir. Kâğıt havlunun burada suyu çekmesi bunu gösterir.
Cevap: Kalın bağırsakta su ve minerallerin emilimi.
8. Uygulama: Kalın çoraptaki bisküvileri çöp kovasına boşaltmak
Artık vücudumuzun ihtiyacı olan her şeyi aldık. Geriye kalan işe yaramayan kısımlar (atıklar) vücuttan atılmalıdır. Bu adım, sindirim atıklarının anüs yoluyla vücuttan uzaklaştırılmasını (dışkılama) temsil eder.
Cevap: Sindirim atıklarının anüs yoluyla vücuttan atılması (Boşaltım).
Gördüğün gibi, basit malzemelerle vücudumuzdaki o karmaşık sindirim sistemini harika bir şekilde özetledik. Unutma; poşet mideyi, ince çorap ince bağırsağı, kalın çorap ise kalın bağırsağı temsil ediyor. Başarılar dilerim!