Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle Fen Bilimleri dersinde “Yakıtlar” konusunu harika bir şekilde tekrar edeceğiz. Önümüzdeki kağıtta iki bölüm var. Önce yakıtların fiziksel hallerini (katı, sıvı, gaz) bulacağız, sonra da boşluk doldurma sorularını birlikte cevaplayacağız. Hazırsan başlayalım!
A. Aşağıdaki tabloda ısı elde etme amaçlı kullandığımız yakıt türleri verilmiştir. Bu yakıt türlerinin fiziksel hâllerini örnekteki gibi işaretleyiniz.
Bu soruda bize verilen yakıtın doğada hangi halde bulunduğunu düşünmemiz gerekiyor. Yakıtları; Katı, Sıvı ve Gaz olarak üç gruba ayırıyoruz. Hadi listeyi tek tek inceleyelim:
- Odun: Ağaçlardan elde edilir, serttir ve elle tutulabilir. Zaten örnekte de verildiği gibi Katı bir yakıttır.
- Benzin: Arabalarımıza koyduğumuz bu yakıt akışkandır. Petrolün işlenmesiyle elde edilir. Bu yüzden Sıvı bölümünü işaretlemelisin.
- LPG: Açılımı “Likit Petrol Gazı”dır. Tüplerde ve araçlarda kullanılır. Adı üzerinde, bu bir Gaz yakıttır. (Not: Tank içinde basınçla sıvılaşsa da kullanım hali ve türü gaz sınıfındadır).
- Linyit: Bu bir kömür türüdür. Kömürler yer altından çıkarılan taş gibi sert maddelerdir. Yani Katı yakıttır.
- Mazot (Motorin): Genellikle kamyon, otobüs gibi büyük araçlarda kullanılır. Tıpkı benzin gibi akışkandır. O halde Sıvı bölümünü işaretliyoruz.
- Fuel-oil: Genellikle binaların ısıtılmasında kalorifer yakıtı olarak kullanılır. Koyu kıvamlı, akışkan bir maddedir. Bu da Sıvı yakıtlar grubuna girer.
- Taş kömürü: Linyit gibi bu da bir kömür çeşididir ve oldukça yüksek ısı verir. Sert yapısı olduğu için Katı yakıttır.
- Doğal gaz: Evlerimizde ocaklarda veya kombilerde kullanırız. Borularla gelir, renksizdir ve uçucudur. Kesinlikle Gaz yakıttır.
- Antrasit: Bu, en değerli ve en sert kömür türüdür. Parlaktır ve çok ısı verir. Kömür olduğu için Katı bölümünü işaretlemelisin.
Tabloyu zihnimizde doldurduk. Şimdi gelelim aşağıdaki boşluk doldurma sorularına. Burada yukarıdaki kutucuklardaki kelimeleri (fosil, rafineri, kömür, odun, doğal gaz, asit yağmuru) uygun yerlere yerleştireceğiz.
Soru 1: ………………………………… yer altından maden olarak çıkarılan katı bir yakıt türüdür.
Çözüm:
Adım 1: İpucu kelimelerimize bakalım: “Yer altından maden olarak çıkarılan” ve “katı”.
Adım 2: Kutucuklarda katı olan “odun” ve “kömür” var. Ancak odun yer altından maden olarak çıkarılmaz, ağaçtan elde edilir. Yer altından maden olarak çıkarılan katı yakıt kömürdür.
Cevap: kömür
Soru 2: Yer altından maden olarak çıkarılan petrolün LPG, benzin ve gaz yağı gibi ürünlere ayrıldığı yere ………………………………… denir.
Çözüm:
Adım 1: Ham petrol yer altından çıktığında hemen kullanılamaz. Onun işlenmesi ve ayrıştırılması gerekir.
Adım 2: Bu devasa tesislere özel bir isim verilir. Kutucuklara baktığımızda bu tesisin adı “rafineri”dir. Petrol rafinerilerde işlenir.
Cevap: rafineri
Soru 3: ………………………………… renksiz, kokusuz ve havadan hafif bir gazdır.
Çözüm:
Adım 1: Soruda bize bir “gaz” soruluyor. Ayrıca renksiz ve kokusuz olduğu belirtilmiş (Güvenlik için içine sonradan koku katılır ama aslı kokusuzdur).
Adım 2: Kutucuklardaki tek gaz yakıt ismine bakıyoruz. Bu özellikler “doğal gaz”a aittir.
Cevap: doğal gaz
Soru 4: Kömür, petrol ve doğal gaz ………………………………… yakıtlara örnektir.
Çözüm:
Adım 1: Bu üç yakıtın ortak özelliği, milyonlarca yıl önce ölmüş canlı kalıntılarının yer altında sıkışmasıyla oluşmasıdır.
Adım 2: Canlı kalıntısı demek “fosil” demektir. Bu yüzden bu yakıt grubuna “fosil yakıtlar” deriz.
Cevap: fosil
Soru 5: Fosil yakıtların yanması sonucunda oluşan zararlı gazların atmosferdeki nemle birleşip yeryüzüne yağış olarak geri dönmesine ………………………………… denir.
Çözüm:
Adım 1: Fabrika bacalarından veya araba egzozlarından çıkan zehirli gazlar bulutlardaki suyla birleşince asitli bir su oluşur.
Adım 2: Bu zararlı yağışlara çevre konusunda sıkça değindiğimiz gibi “asit yağmuru” adı verilir.
Cevap: asit yağmuru
İşte bu kadar! Hem yakıtların hallerini öğrendik hem de fosil yakıtların özelliklerini hatırladık. Harika bir iş çıkardın. Başarılar dilerim!