Merhaba sevgili öğrencim, bugün seninle fen bilimleri dersinden “Vücudumuzdaki Sistemler ve Sağlığı” konularını içeren harika bir etkinlik yapacağız. Hem kavram haritasını dolduracağız hem de sağlıklı yaşam üzerine biraz sohbet edeceğiz. Hazırsan kalemini kağıdını hazırla, adım adım çözmeye başlıyoruz!
C. Aşağıdaki kavram haritasındaki boş bırakılan kutucukları uygun ifadelerle tamamlayınız.
Bu soruda bizden “Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler” haritasını tamamlamamız isteniyor. Bu sistemler vücudumuzun orkestra şefi gibidir, her şeyin düzenli çalışmasını sağlarlar. Haritayı inceleyerek boşlukları bulalım.
- 1 Numaralı Boşluk: Haritanın en tepesinde sistem ikiye ayrılmış. Sol tarafta “İç salgı bezleri” yazıyor. Denetleyici ve Düzenleyici sistemlerin diğer ana parçası nedir? Tabii ki Sinir Sistemi‘dir.
- 2 Numaralı Boşluk: Şimdi 1 numaraya “Sinir Sistemi” dedik. Sinir sistemi de kendi içinde ikiye ayrılır. Sol tarafta “Merkezi sinir sistemi” yazılmış. O zaman diğer kolu, vücudumuzu ağ gibi saran Çevresel Sinir Sistemi oluşturur.
- 5 Numaralı Boşluk: Merkezi sinir sisteminin bölümlerine bakalım. Biri “Omurilik” olarak verilmiş. Merkezi sinir sisteminin en önemli ve yönetici kısmı, kafatasımızın içinde bulunan Beyin‘dir. (Not: Beyincik ve Omurilik Soğanı da beynin bölümleri olarak ele alınabilir ama bu düzeydeki şemalarda genellikle ana başlık olarak Beyin ve Omurilik ayrımı yapılır).
- 3 ve 4 Numaralı Boşluklar: Sol tarafa, “İç salgı bezleri”ne dönelim. Burada Hipofiz, Böbrek üstü ve Eşeysel bezler verilmiş. Eksik olan iki önemli bezimiz var. Bunlardan biri boynumuzda bulunan Tiroit Bezi, diğeri ise kan şekerimizi ayarlayan Pankreas‘tır. Sırası fark etmeksizin 3 ve 4 numaralı kutulara bunları yazabiliriz.
Sonuç olarak boşluklara gelmesi gerekenler:
1. Sinir Sistemi
2. Çevresel Sinir Sistemi
3. Tiroit Bezi (veya Pankreas)
4. Pankreas (veya Tiroit Bezi)
5. Beyin
Ç. Tabloya göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Burada Gül, Hakan, Simge ve Ferhat’ın yaşam tarzlarına dair bir tablo verilmiş. Kalp ve damar sağlığımız için; sigara-alkolden uzak durmalı, dengeli beslenmeli, stresten kaçınmalı ve hareketli olmalıyız. Şimdi bu bilgilere göre arkadaşları analiz edelim.
1. Bu kişilerden hangisinin kalp krizine yakalanma riski en fazladır?
Adım 1: Kalp krizi riskini artıran faktörleri bulalım: Sigara/alkol kullanımı, dengesiz beslenme, stres ve hareketsizlik.
Adım 2: Tablodaki kişileri inceleyelim:
- Gül: Sigara kullanıyor, dengesiz besleniyor. (Orta Risk)
- Hakan: Sigara ve alkol kullanıyor (Kötü), dengeli beslenmiyor (Kötü), stresli bir hayatı var (Kötü) ve hareketsiz (Kötü). Hakan maalesef sağlığına hiç dikkat etmiyor.
- Simge: Zararlı alışkanlığı yok, dengeli besleniyor, stresi yok ve hareketli. (Çok Sağlıklı)
- Ferhat: Beslenmesi iyi ama hareketsiz. (Düşük Risk)
Sonuç: Tüm olumsuz özelliklere (Evet, Hayır, Evet, Hareketsiz) sahip olduğu için risk en fazla Hakan‘dadır.
2. Bu kişilerden hangisi dolaşım sisteminin sağlığına en çok dikkat etmektedir?
Adım 1: Dolaşım sistemi dostu davranışlar: Zararlı madde yok, sağlıklı beslenme var, stres yok, spor var.
Adım 2: Tabloya tekrar bakalım. Tüm bu iyi özelliklerin toplandığı kişi kim?
- Sigara ve alkol kullanmıyor.
- Dengeli ve sağlıklı besleniyor.
- Stresli bir hayat yaşamıyor.
- Gün içinde hareketli.
Sonuç: Tabloda tüm bu olumlu özelliklerin buluştuğu kişi Simge‘dir.
D. Aşağıdaki soruların doğru cevaplarını işaretleyiniz.
1. Aşağıdakilerden hangisi solunum sistemi hastalıklarından biri değildir?
A) Zatürre
B) Nezle
C) Romatizma
D) Grip
Çözüm:
Bu soruyu çözerken hastalıkların hangi organlarımızı etkilediğini düşünelim.
- A) Zatürre: Akciğerlerde oluşan bir iltihaplanmadır, yani solunum sistemi hastalığıdır.
- B) Nezle: Burun ve boğazı etkileyen, virüslerin sebep olduğu bir solunum yolu hastalığıdır.
- D) Grip: Yine virüslerin neden olduğu, solunum yollarını etkileyen bulaşıcı bir hastalıktır.
- C) Romatizma: Bu hastalık genellikle kaslarımızı, kemiklerimizi ve eklemlerimizi etkiler. Solunum sistemiyle (akciğer, burun, soluk borusu) doğrudan ilgili bir hastalık değildir. Destek ve hareket sistemiyle ilgilidir.
Cevap: Doğru seçenek C) Romatizma şıkkıdır.