Soru 2: Kurduğumuz elektrik devresinde bağımlı değişken, bağımsız değişken ve sabit tutulan değişken olarak kullandığımız değişkenler nelerdir?
Merhaba sevgili öğrencim. Fen Bilimleri dersinde deney düzeneklerini yorumlamak çok önemlidir. Bu soruda bizden, yapılan deneydeki değişkenleri bulmamız isteniyor. Görseldeki metni ve devreleri dikkatlice inceleyerek adım adım gidelim. Hazırsan başlayalım!
Adım 1: Bağımsız Değişkeni Bulalım
Bağımsız değişken, deneyde bizim değiştirdiğimiz, sonucunu merak ettiğimiz etkendir. “Neyi değiştirdik?” sorusunu sormalıyız.
Görseldeki iki devreye baktığında tek bir fark görüyorsun: Birinde Bakır tel, diğerinde ise Demir tel kullanılmış. Metinde de “iletken telin cinsi değiştikçe” ifadesi geçiyor. Yani biz telin cinsini değiştirmişiz.
Bu durumda Bağımsız Değişken: İletken telin cinsi‘dir.
Adım 2: Bağımlı Değişkeni Bulalım
Bağımlı değişken, bizim yaptığımız değişikliğe (bağımsız değişkene) bağlı olarak ortaya çıkan sonuçtur. “Bu değişiklik sonucunda ne oldu?” sorusunu sormalıyız.
Biz teli değiştirdiğimizde ne değişti? Görsele bakarsan ampullerin parlaklıklarının farklı olduğunu göreceksin. Bakır telde ampul çok parlak yanarken, demir telde daha az parlak yanmış. Bunun sebebi de direncin değişmesidir.
Bu durumda Bağımlı Değişken: Ampulün parlaklığı (veya Elektriksel Direnç)‘tir.
Adım 3: Sabit Tutulan (Kontrol Edilen) Değişkeni Bulalım
Sabit tutulan değişken, deneyin adil olması için değiştirmediğimiz, aynen bıraktığımız özelliklerdir.
Metni okuduğumuzda şu ifadeyi görüyoruz: “…aynı uzunluğa ve kalınlığa sahip…”. Bu demek oluyor ki tellerin cinsi farklı olsa bile boyları ve kalınlıkları aynı tutulmuş. Ayrıca her iki devrede de aynı sayıda pil ve aynı özellikte ampul kullanılmış.
Bu durumda Sabit Tutulan Değişkenler: Telin uzunluğu, telin kalınlığı (kesit alanı), pil sayısı ve ampuldür.
Sonuç Tablosu:
Özetle cevabımızı şu şekilde yazabiliriz:
- Bağımsız Değişken: İletken telin cinsi (Maddenin cinsi)
- Bağımlı Değişken: Ampul parlaklığı (Elektriksel direnç)
- Sabit Tutulan Değişken: Telin uzunluğu ve kalınlığı
Unutma, elektriksel direnç konusunu işlerken “iletkenin cinsi” direnci etkileyen en önemli faktörlerden biridir. Bakır iyi bir iletken olduğu için direnci azdır ve ampul parlak yanar; demirin direnci daha fazladır ve ampul daha sönük yanar. Başarılar dilerim!
