Merhaba sevgili öğrencim, bugün seninle Fen Bilimleri dersimizin önemli konularından biri olan “İletken ve Yalıtkan Maddeler” konusunu tekrar edeceğiz. Önündeki çalışma kağıdındaki soruları birlikte, tane tane inceleyelim. Hazırsan başlıyoruz!
B. Aşağıdaki tabloda verilen ifadeler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” kutucuğuna “✓” işareti koyunuz. Yanlış olduğunu düşündüğünüz ifadelerin doğrularını defterinize yazınız.
1. Elektrik enerjisini ileten maddelere yalıtkan denir.
Bu ifade YANLIŞ (Y).
Açıklama: Hatırlarsan, elektriği üzerinden geçirebilen maddelere biz “iletken” diyoruz. Elektriği geçirmeyenlere “yalıtkan” denir.
2. Maddeler elektrik enerjisini iletme durumuna göre iletken ve yalıtkan olarak iki grupta incelenir.
Bu ifade DOĞRU (D).
Açıklama: Evet, maddeleri elektriği geçirip geçirmemesine göre tam da bu şekilde ikiye ayırıyoruz.
3. Bakır tel yalıtkan maddedir.
Bu ifade YANLIŞ (Y).
Açıklama: Bakır, gümüş, altın ve demir gibi metaller elektriği çok iyi iletirler. Evimizdeki kabloların içinde de genellikle bakır tel bulunur çünkü bakır iyi bir iletkendir.
4. Şekerli su, elektrik enerjisini iletir.
Bu ifade YANLIŞ (Y).
Açıklama: İşte burası çok karıştırılan bir nokta! Tuzlu su ve limonlu su elektriği iletir (iletkendir) ancak şekerli su elektriği iletmez, yani yalıtkandır.
5. Elektrik kablolarının etrafı yalıtkan maddelerle kaplıdır.
Bu ifade DOĞRU (D).
Açıklama: Kabloların içindeki tel elektriği taşır ama bize zarar vermemesi için dışı plastik gibi yalıtkan bir maddeyle kaplanır. Buna güvenliğimiz için mecburuz.
6. Kontrol kalemlerinin uç kısmı iletken maddeler kullanılarak yapılır.
Bu ifade DOĞRU (D).
Açıklama: Kontrol kaleminin ucu elektriğin var olup olmadığını anlamak için kabloya değer, bu yüzden uç kısmı metalden yani iletkenden yapılır. Ama tuttuğumuz sap kısmı plastiktir (yalıtkandır).
7. Yıpranan ve içindeki teller dışarı çıkan elektrik kablolarını kullanmamalıyız.
Bu ifade DOĞRU (D).
Açıklama: Kesinlikle! Yalıtkan kısmı soyulmuş kablolar elektrik çarpmasına veya yangına sebep olabilir. Çok tehlikelidir.
8. Elektrik prizlerinin dış kısımları yalıtkan bir madde olan bakalit veya porselenden yapılır.
Bu ifade DOĞRU (D).
Açıklama: Prizlere dokunduğumuzda elektriğe çarpılmamamız gerekir. Bu yüzden dokunduğumuz dış yüzeyler bakalit, porselen veya sert plastik gibi yalıtkanlardan yapılır.
9. Saf su iletkendir.
Bu ifade YANLIŞ (Y).
Açıklama: Musluk suyu (çeşme suyu) içindeki minerallerden dolayı iletkendir ama saf su yalıtkandır, elektriği iletmez.
10. Cam bardak elektrik enerjisini iletir.
Bu ifade YANLIŞ (Y).
Açıklama: Cam, porselen, plastik gibi maddeler yalıtkandır. Cam bardak elektriği iletmez.
11. Demir, alüminyum ve bakır gibi metaller elektrik enerjisini iletir.
Bu ifade DOĞRU (D).
Açıklama: Metallerin neredeyse tamamı iyi birer iletkendir.
12. Plastik, bakalit ve seramik iletkendir.
Bu ifade YANLIŞ (Y).
Açıklama: Tam tersine, bu saydığımız malzemeler günlük hayatta en çok kullandığımız yalıtkan maddelerdir.
13. Ampulün yapısında sadece iletken maddeler vardır.
Bu ifade YANLIŞ (Y).
Açıklama: Bir ampulü düşünelim. İçindeki tel ve altındaki metal kısım iletkendir ama dışındaki cam kısım ve iki metal ucu birbirinden ayıran ara parça yalıtkandır. Yani hem iletken hem yalıtkan maddeler vardır.
14. Bütün maddeler elektrik enerjisini iletir.
Bu ifade YANLIŞ (Y).
Açıklama: Eğer bütün maddeler elektriği iletseydi, elektriği kontrol edemezdik ve her dokunduğumuz yerden çarpılırdık. Tahta, plastik, cam gibi birçok madde elektriği iletmez.
C. Aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.
1. Günlük hayatta kullandığınız iletken ve yalıtkan maddelere beşer adet örnek veriniz.
Bu soru için çevremize bakmamız yeterli. İşte örneklerimiz:
İletken Maddeler:
- Bakır tel (Kabloların içinde)
- Demir kaşık (Mutfakta)
- Alüminyum folyo (Mutfakta)
- Altın yüzük (Takı)
- Islak zemin / Çeşme suyu
Yalıtkan Maddeler:
- Plastik şişe
- Tahta masa
- Cam bardak
- Porselen tabak
- Kauçuk eldiven (Bulaşık eldiveni)
2. Elektrikli araç gereçlerin gövdelerinin yalıtkan maddelerle kaplanmaması durumunda ne tür problemlerle karşılaşılır?
Cevap: Bu çok hayati bir durumdur. Eğer elektrikli aletlerin (ütü, saç kurutma makinesi, tost makinesi vb.) dışı yalıtkanla kaplı olmasaydı:
- Cihaza dokunduğumuz anda elektrik çarpması yaşardık. Bu durum yaralanmalara, hatta can kaybına neden olabilirdi.
- Elektrik kaçakları yüzünden yangınlar çıkabilirdi.
- Cihazları elimizle tutup güvenle kullanamazdık.
3. Bir maddenin elektrik enerjisini iletip iletmediğini test etmek için kullanılabilecek basit bir elektrik devresi şeması çiziniz.
Cevap: (Burada sana nasıl bir şekil çizmen gerektiğini anlatacağım, sen de defterine çizebilirsin.)
Adım 1: Bir tane pil, bir tane ampul ve bağlantı kabloları çiz.
Adım 2: Pilden çıkan kabloyu ampule bağla.
Adım 3: Ampulden çıkan diğer kabloyu ve pilin diğer ucundan gelen kabloyu boşlukta bırak (uçlarını birleştirme). Bu boşluğa “Test Uçları” diyoruz.
Adım 4: Bu iki açık ucun arasına test etmek istediğin maddeyi koyduğunu hayal et. Eğer araya koyduğun madde (mesela demir çivi) ampulün ışık vermesini sağlıyorsa o madde iletkendir. Işık vermiyorsa (mesela silgi) o madde yalıtkandır.
Çiziminde test uçlarını “A” ve “B” noktası olarak gösterip, altına “A ve B uçları arasına test edilecek madde konulur” yazabilirsin.