A. Bir öğrenci aşağıdaki basit elektrik devresini kurmuştur. Bu öğrenci, basit elektrik devresindeki test uçlarına farklı maddeler temas ettirmiş ardından da ampulün ışık verip vermediğini gözlemlemiştir. Buna göre öğrencinin test uçlarına değdirdiği maddeleri aşağıdaki tabloda, iletken madde veya yalıtkan madde olarak sınıflandırınız.
Merhaba sevgili öğrencim! Seninle birlikte bu güzel Fen Bilimleri sorusunu inceleyelim. Burada bir deney yapılmış ve bizim görevimiz sonuçlara bakarak maddeleri gruplandırmak. Hiç endişelenme, mantığı çok basit, adım adım giderek tabloyu dolduracağız.
Çözüm:
Adım 1: Temel Kuralı Belirleyelim
Bu soruyu çözmek için tek bir ipucuna ihtiyacımız var:
- Eğer tabloda “Ampul ışık veriyor mu?” sorusunun cevabı “Evet” ise, bu madde elektriğin geçmesine izin vermiş demektir. Yani bu madde İLETKEN maddedir.
- Eğer cevap “Hayır” ise, bu madde elektriğin geçişini engellemiş demektir. Yani bu madde YALITKAN maddedir.
Adım 2: Tabloyu İnceleyip “İletkenleri” Bulalım
Şimdi seninle tablodaki “Evet” yazan satırlara bakalım. Bunlar ampulü yakan kahraman maddelerimiz:
- Bakır çatal: Metaller elektriği iyi iletir. Tabloda da “Evet” demiş. O zaman bu bir iletken.
- Limonlu su: İçindeki asit sayesinde elektriği iletir. Tabloda “Evet” yazıyor. Bu da bir iletken.
- Altın yüzük: Altın da bir metaldir ve çok iyi bir iletkendir. Cevap “Evet”, yani iletken.
- Tuzlu su: Tuz suda çözündüğünde elektriği iletir. Tabloda “Evet” gördük, demek ki bu da iletken.
Adım 3: Tabloyu İnceleyip “Yalıtkanları” Bulalım
Şimdi de ampulü yakmayan, yani elektriği geçirmeyen “Hayır” yazan maddelere bakalım:
- Kâğıt: Kâğıt elektriği iletmez. Tabloda “Hayır” yazıyor. Bu bir yalıtkan.
- Ebonit çubuk: Ebonit bir çeşit sert plastiktir ve elektriği iletmez. Zaten “Hayır” yazmış. Bu bir yalıtkan.
- Plastik bardak: Plastikler yalıtkandır. Cevap “Hayır”, yani yalıtkan.
- Şekerli su: Bak burası çok önemli! Tuzlu su ve limonlu su iletirken, şekerli su elektriği iletmez. Tabloda da “Hayır” yazıyor. Bu bir yalıtkan.
Adım 4: Sonuçları Yerleştirelim
Analizimizi yaptık. Şimdi sorunun bizden istediği boşlukları dolduralım.
İletken Madde:
Bakır çatal, Limonlu su, Altın yüzük, Tuzlu su
Yalıtkan Madde:
Kâğıt, Ebonit çubuk, Plastik bardak, Şekerli su
İşte bu kadar! Gördüğün gibi sadece ampulün yanıp yanmadığına bakarak maddelerin elektriği sevip sevmediğini (iletip iletmediğini) kolayca anladık. Başarılar dilerim!