Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle Fen Bilimleri dersinin en eğlenceli konularından biri olan “Maddenin Elektrik İletkenliği” üzerine bir çalışma yapacağız. Önünde duran bu sayfada, basit bir elektrik devresi kurarak hangi maddelerin elektriği geçirip ampulü yaktığını, hangilerinin geçirmediğini test etmemiz isteniyor. Hadi gel, bu deneyi birlikte yapmışız gibi düşünelim ve tabloyu adım adım dolduralım.
Tabloyu Dolduralım: Gözlem Sonuçlarımız
Bu deneyde bir pil, kablolar ve bir ampulden oluşan test devremiz var. Test uçlarını (kabloların açık uçlarını) listedeki maddelere değdiriyoruz. Eğer ampul yanarsa o madde elektriği iletiyordur, yanmazsa iletmiyordur.
- Cam bardak:
Ampul ışık verdi mi? Hayır
Madde elektriği iletir mi? Hayır (Yalıtkan) - Demir bilye:
Ampul ışık verdi mi? Evet
Madde elektriği iletir mi? Evet (İletken) - Metal ataş:
Ampul ışık verdi mi? Evet
Madde elektriği iletir mi? Evet (İletken) - Alüminyum folyo:
Ampul ışık verdi mi? Evet
Madde elektriği iletir mi? Evet (İletken) - Tahta parçası:
Ampul ışık verdi mi? Hayır
Madde elektriği iletir mi? Hayır (Yalıtkan) - Metal kaşık:
Ampul ışık verdi mi? Evet
Madde elektriği iletir mi? Evet (İletken) - Plastik kaşık:
Ampul ışık verdi mi? Hayır
Madde elektriği iletir mi? Hayır (Yalıtkan) - Gümüş yüzük:
Ampul ışık verdi mi? Evet
Madde elektriği iletir mi? Evet (İletken) - Silgi:
Ampul ışık verdi mi? Hayır
Madde elektriği iletir mi? Hayır (Yalıtkan) - Tuzlu su:
Ampul ışık verdi mi? Evet
Madde elektriği iletir mi? Evet (İletken)
(Öğretmen Notu: Tuz suda çözündüğünde iyonlarına ayrışır ve elektriği iletir.) - Şekerli su:
Ampul ışık verdi mi? Hayır
Madde elektriği iletir mi? Hayır (Yalıtkan)
(Öğretmen Notu: Şeker suda moleküler çözünür, bu yüzden elektriği iletmez.) - Saf su:
Ampul ışık verdi mi? Hayır
Madde elektriği iletir mi? Hayır (Yalıtkan)
Tablomuzu bilimsel gerçeklere göre doldurduk. Şimdi sayfanın altındaki “Sonuç Çıkaralım” bölümündeki soruları cevaplayalım.
Soru 1: Test uçlarını bazı maddelere değdirdiğinizde ampulün ışık vermesi, bazı maddelere değdirdiğinizde ise ampulün ışık vermemesi maddelerin hangi özelliği ile ilgilidir?
Çözüm:
Bu durum maddelerin elektriksel iletkenlik ve yalıtkanlık özellikleri ile ilgilidir. Elektrik enerjisinin üzerinden geçmesine izin veren maddelere iletken, izin vermeyenlere ise yalıtkan denir. Ampulün yanması, o maddenin elektriği iletme özelliğine sahip olduğunu gösterir.
Soru 2: Test uçlarını temas ettirdiğiniz maddelerden hangileri iletken, hangileri yalıtkandır?
Çözüm:
Yukarıdaki tablodan yola çıkarak maddeleri iki gruba ayıralım:
İletken Maddeler (Ampulü Yakanlar):
- Demir bilye
- Metal ataş
- Alüminyum folyo
- Metal kaşık
- Gümüş yüzük
- Tuzlu su
Yalıtkan Maddeler (Ampulü Yakmayanlar):
- Cam bardak
- Tahta parçası
- Plastik kaşık
- Silgi
- Şekerli su
- Saf su
İşte bu kadar! Gördüğün gibi metaller genellikle elektriği iyi iletirken; plastik, tahta, cam gibi maddeler elektriği iletmiyor. Sıvılarda ise içine karışan maddeye göre (tuz gibi) durum değişebiliyor. Başarılar dilerim!