Merhaba sevgili öğrencim! Ben Fen Bilimleri öğretmeninim. Seninle bu sayfadaki ses konusuyla ilgili soruları tek tek, sanki sınıfta yan yanaymışız gibi inceleyelim ve çözelim. Hazırsan başlayalım!
3. Soru: Ses bir maddeyle karşılaştığında; I. Yayılma, II. Yansıma, III. Soğurulma durumlarından hangileri gerçekleşebilir?
- A) Yalnız II
- B) I ve II
- C) I ve III
- D) I, II ve III
Çözüm:
Bu soruda sesin bir engelle veya maddeyle karşılaştığında başına neler gelebileceğini hatırlamamız gerekiyor.
Adım 1: Ses dalgaları bir maddeye çarptığında (örneğin bir duvara), bu enerjinin bir kısmı maddenin içinden geçip diğer tarafa ulaşır. Buna yayılma (iletim) denir. Yani I. öncül doğrudur.
Adım 2: Sesin bir kısmı engele çarpıp geri döner. Tıpkı bir topu duvara attığında sana geri dönmesi gibi. Buna yansıma denir. Yani II. öncül de doğrudur.
Adım 3: Sesin bir kısmı ise çarptığı madde tarafından tutulur, yutulur ve ısı enerjisine dönüşür. Buna da soğurulma denir. Yani III. öncül de doğrudur.
Sonuç olarak, ses bir maddeyle karşılaştığında bu üç olay da aynı anda gerçekleşebilir.
Doğru Cevap: D seçeneğidir.
4. Soru: Günlük hayatta karşılaştığımız aşağıdaki durumlardan hangisi sesin soğurulmasıyla açıklanabilir?
- A) Yarasaların, yansıyan ses dalgalarını algılayarak yönlerini tespit etmesi
- B) Ultrason cihazı kullanılarak bebeklerin cinsiyetinin belirlenmesi
- C) Kışın kar yağarken caddelerin daha sessiz olması
- D) Gemilerde bulunan sonar cihazlarının göl veya denizlerin derinliğini tespit etmesi
Çözüm:
Burada bizden “soğurulma” yani sesin yutulması olayını bulmamız isteniyor.
Adım 1: A, B ve D şıklarını inceleyelim. Yarasalar, ultrason cihazları ve sonar cihazları; sesin bir engele çarpıp geri dönmesi (yankı/yansıma) prensibiyle çalışır. Yani bu şıklarda sesin yansımasından faydalanılır.
Adım 2: C şıkkına bakalım. Kar taneleri yapısı gereği gözeneklidir (aralarında boşluklar vardır). Kar yağdığında etrafın sessizleşmesinin sebebi, yağan karın çevredeki gürültüyü içine hapsetmesi yani soğurmasıdır. Kar, iyi bir ses yalıtımı sağlar.
Bu yüzden kar yağdığında ortamdaki sesler yansımaz, soğurulur ve sessizlik oluşur.
Doğru Cevap: C seçeneğidir.
5. Soru: Aşağıda verilenlerden hangisi ses yalıtımı için geliştirilen teknolojik ve mimari uygulamalara örnek verilemez?
- A) Okul koridorunda bağırdığımızda bir süre sonra sesimizin yankısının duyulması
- B) Metro istasyonu ve havaalanı gibi gürültülü yerlerde çalışanların kulaklarına özel kulaklıklar takması
- C) Apartmanlardaki dairelerin duvarları arasına sünger köpük konulması
- D) Pencerelerde çift cam kullanılması
Çözüm:
Soru bizden ses yalıtımı (sesin geçişini engelleme) amacı taşımayan şıkkı bulmamızı istiyor.
Adım 1: B şıkkındaki kulaklıklar gürültüyü engellemek içindir (Yalıtım).
Adım 2: C şıkkındaki sünger köpük, sesi soğurarak yan daireye geçmesini engeller (Yalıtım).
Adım 3: D şıkkındaki çift cam, dışarıdaki gürültünün içeri girmesini engeller (Yalıtım).
Adım 4: A şıkkına bakalım. Okul koridorunda sesin yankılanması, orada ses yalıtımının olmadığını veya sesin sert yüzeylerden yansıdığını gösterir. Bu durum, ses yalıtımı için geliştirilen bir uygulama değil, aksine yalıtım yapılmamış sert zeminlerde kendiliğinden oluşan doğal bir fiziksel olaydır (Yansıma).
Doğru Cevap: A seçeneğidir.
6. Soru: Aşağıdaki olaylardan hangisi ses enerjisinin başka enerji türlerine dönüşmesine örnek verilemez?
- A) Şiddetli ses üreten iş makinelerinin pencere camlarını titreştirmesi
- B) Bazı opera sanatçılarının sesleriyle ince cam bardağı kırması
- C) Şiddetli sesle müzik yayını yapan radyonun, önüne konulan pirinç tanelerinin hareket ettirmesi
- D) Antik tiyatrolarda sahneden dışa doğru yükselen basamaklar kullanılması
Çözüm:
Ses bir enerjidir ve hareket (kinetik) enerjisine dönüşebilir. Bizden dönüşüm olmayan durumu bulmamız isteniyor.
Adım 1: A şıkkında ses, camı titreştiriyor yani cama hareket enerjisi kazandırıyor.
Adım 2: B şıkkında ses, bardağı o kadar çok titreştiriyor ki (hareket enerjisi) bardak kırılıyor.
Adım 3: C şıkkında ses dalgaları, pirinç tanelerini zıplatıyor yani onlara hareket enerjisi aktarıyor.
Adım 4: D şıkkına gelelim. Antik tiyatrolardaki basamaklı yapı, sesin enerjisini başka bir enerjiye dönüştürmek için değil; sesin izleyicilere daha iyi ulaşmasını, yani sesin yayılmasını ve iletilmesini kolaylaştırmak için yapılmıştır. Bu bir “akustik” düzenlemedir, enerji dönüşümü örneği değildir.
Doğru Cevap: D seçeneğidir.