Merhaba sevgili öğrencim! Ben Fen Bilimleri öğretmeninim. Seninle birlikte bu sayfadaki soruları adım adım inceleyip çözeceğiz. Konumuz “Ses ve Özellikleri”. Hadi, dikkatlice bakalım ve mantığını kavrayalım.
Ç. Aşağıdaki ifadeler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” kutucuğuna “✓” işareti koyunuz.
Burada sesin yayılması ve özellikleriyle ilgili temel bilgileri hatırlamamız gerekiyor.
- 1. Ses en süratli gazlarda yayılır.
Çözüm: Sesin yayılabilmesi için maddesel ortama ihtiyaç vardır. Tanecikler birbirine ne kadar yakınsa ses o kadar hızlı iletilir. Katılarda tanecikler en sık, gazlarda ise en seyrektir. Bu yüzden ses en hızlı katılarda, en yavaş gazlarda yayılır. Bu ifade yanlıştır.
Cevap: Y - 2. Gitar ve keman sesi birbirinden farklıdır.
Çözüm: Ses kaynakları değiştikçe çıkan ses de değişir. Gitarın yapısı ve telleri ile kemanın yapısı farklı olduğu için ürettikleri seslerin tınısı farklıdır. Bu ifade doğrudur.
Cevap: D - 3. Aynı ses, yayıldığı ortama göre farklı duyulur.
Çözüm: İki taşı havada birbirine vurduğumuzda çıkan ses ile suyun içinde vurduğumuzda çıkan ses farklıdır. Ses kaynağı aynı olsa bile, sesin yayıldığı ortam (hava, su, katı) değişirse duyduğumuz ses değişir. Bu ifade doğrudur.
Cevap: D - 4. Cam bardak ve porselen bardağa çay kaşığıyla vurduğumuzda oluşan sesler aynıdır.
Çözüm: Burada ses kaynağımız bardaklar. Biri cam, diğeri porselen. Cisimlerin yapıldığı madde değişirse (ses kaynağı değişirse) çıkan ses de değişir. Aynı olamazlar. Bu ifade yanlıştır.
Cevap: Y - 5. Aynı ses, her ortamda aynı duyulur.
Çözüm: Bu ifade 3. madde ile çelişiyor. Az önce ne demiştik? Ortam değişirse duyulan ses değişir. Sesi suda, havada veya duvara kulağımızı dayadığımızda farklı duyarız. Bu ifade yanlıştır.
Cevap: Y - 6. Ses sıvılarda, gazlardan daha süratli yayılır.
Çözüm: Sıvıların tanecikleri gazlara göre birbirine daha yakındır. Tanecikler yakın olduğu için ses titreşimleri daha hızlı aktarılır. Sıralamamız şöyledir: Katı > Sıvı > Gaz. Yani sıvılarda gazlardan daha hızlıdır. Bu ifade doğrudur.
Cevap: D
D. Aşağıdaki soruların doğru cevaplarını işaretleyiniz.
1. Soru: Bir öğrenci sınıfa getirdiği porselen tabak, metal çatal ve plastik kaşığa demir çubukla yavaşça vuruyor.
Öğrenci deney gözlemlerine dayanarak;
I. Ses boşlukta yayılmaz.
II. Aynı ses, farklı ortamlarda farklı yayılır.
III. Farklı cisimlerle üretilen sesler farklıdır.
sonuçlarından hangilerine ulaşabilir?
Adım 1: Deneyi Analiz Edelim
Öğrenci ne yapıyor? Elinde bir demir çubuk var ve bunu üç farklı cisme (porselen, metal, plastik) vuruyor. Yani burada ses kaynaklarını değiştiriyor.
Adım 2: Öncülleri Değerlendirelim
- I. Öncül: “Ses boşlukta yayılmaz.” Bu bilgi bilimsel olarak doğrudur ancak öğrenci bu deneyde havasız bir ortam (boşluk) kullanmamış. Sınıf ortamında yapıyor deneyi. Bu yüzden bu deneyden bu sonucu çıkaramaz.
- II. Öncül: “Aynı ses, farklı ortamlarda farklı yayılır.” Deneyde ortam değişmiyor, hepsi sınıfın içindeki havada gerçekleşiyor. Değişen şey sesin çıktığı cisimler. Bu sonuca da ulaşılamaz.
- III. Öncül: “Farklı cisimlerle üretilen sesler farklıdır.” Evet! Porselen tabağa vurunca “çınnn” sesi gelirken, plastik kaşığa vurunca “pat” diye daha tok bir ses gelir. Öğrenci cisimleri değiştirerek farklı sesler duyduğunu ispatlamıştır.
Sonuç: Yalnızca III. maddeye ulaşabilir.
Doğru Cevap: B) Yalnız III
2. Soru: Bir öğrenci aşağıdaki tabloda verilen ifadeler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” kutucuğuna “✓” işareti koyuyor. Öğrenci tablodaki kaç numaralı ifadeyi değerlendirirken hata yapmıştır?
Adım 1: Tabloyu satır satır kontrol edelim.
- 1. Satır: Ses boşlukta yayılmaz.
Bilgi: Doğru. Sesin yayılması için madde gerekir, boşlukta yayılmaz.
Öğrencinin İşareti: D (Doğru) kutucuğunu işaretlemiş.
Değerlendirme: Öğrenci doğru yapmıştır. - 2. Satır: Her cismin ürettiği ses farklıdır.
Bilgi: Doğru. Camdan çıkan ses ile tahtadan çıkan ses farklıdır. Kaynak değişirse ses değişir.
Öğrencinin İşareti: Y (Yanlış) kutucuğunu işaretlemiş.
Değerlendirme: Öğrenci burada hata yapmıştır. İfade doğruyken yanlış demiştir. - 3. Satır: Aynı ses, farklı ortamlarda farklı duyulur.
Bilgi: Doğru. (Örneğin su içi ve hava ortamı farkı).
Öğrencinin İşareti: D (Doğru) kutucuğunu işaretlemiş.
Değerlendirme: Öğrenci doğru yapmıştır. - 4. Satır: Ses katı, sıvı ve gazlarda yayılır.
Bilgi: Doğru. Ses maddesel ortamların hepsinde yayılır.
Öğrencinin İşareti: D (Doğru) kutucuğunu işaretlemiş.
Değerlendirme: Öğrenci doğru yapmıştır.
Sonuç: Öğrenci 2 numaralı maddede hata yapmıştır.
Doğru Cevap: B) 2
Başarılar dilerim! Unutma, ses konusunda en önemli kural: Kaynak değişirse ses değişir, ortam değişirse duyulan ses değişir.