Merhaba sevgili öğrencim! Fen Bilimleri dersinin en eğlenceli konularından biri olan “Sesin Yayılması” ile ilgili harika bir etkinlik sayfası var önümüzde. Gel, bu sayfadaki deneyleri ve soruları seninle birlikte adım adım inceleyip, sanki sınıfta deney yapıyormuşuz gibi çözelim.
Soru 1: Sonuç Çıkaralım Bölümü
Soru Metni: Deneyin farklı aşamalarında aynı kaynaktan çıkmalarına rağmen sesleri farklı işitmenizin sebebi nedir?
Çözüm ve Analiz:
Bu soruyu cevaplamak için yukarıda yapılan deneyin aşamalarına tek tek bakalım. Bakalım ne değişmiş, ne aynı kalmış?
- Adım 1: İlk aşamada kaşığı bardağa vurduğumuzda ses, hava ortamında yayılarak kulağımıza geliyor. Yani burada ortamımız bir gaz madde.
- Adım 2: İkinci aşamada kulağımızı masaya dayıyoruz. Ses bu sefer masanın içinden, yani tahta (katı) ortamdan geçerek kulağımıza ulaşıyor.
- Adım 3: Üçüncü aşamada ise bardağı suya koyuyoruz. Ses bu kez su (sıvı) ortamından geçerek bize ulaşıyor.
Dikkat ettiysen her üç durumda da sesin kaynağı aynı: Metal kaşık ve cam bardak. Ama sesi taşıyan ortam sürekli değişti (Hava, Tahta, Su).
Sonuç:
Ses kaynağı aynı olsa bile, sesin yayıldığı ortam değiştiğinde sesi farklı şekilde işitiriz. Bunun sebebi; farklı maddelerin (katı, sıvı, gaz) sesi iletme özelliklerinin birbirinden farklı olmasıdır. Yani ses, havada farklı, suda farklı, masada farklı duyulur.
Soru 2: Öğrendiklerimizi Gözden Geçirelim Bölümü
Soru Metni: Hatice iki adet taşla aşağıda maddeler hâlinde verilen deneyi yapıyor. Hatice bu deneyle nasıl bir sonuca ulaşır?
Çözüm ve Analiz:
Hatice arkadaşımız da aslında yukarıdaki deneye çok benzer bir çalışma yapmış. Gel onun yaptıklarını adım adım inceleyelim:
- Adım 1: Hatice taşları önce havada birbirine vuruyor. Sesi havadan duyuyor.
- Adım 2: Sonra kulağını masaya dayayıp taşları masada vuruyor. Ses katı (masa) ortamdan geliyor.
- Adım 3: En sonunda taşları su dolu leğene sokup orada vuruyor. Ses sıvı (su) ortamından geliyor.
Hatice her seferinde aynı taşları kullanıyor (Ses kaynağı değişmiyor) ama her seferinde ortamı değiştiriyor.
Sonuç:
Hatice bu deneyin sonunda şu cümleyi kuracaktır:
“Aynı ses kaynağı (taşlar) olsa bile, sesin yayıldığı ortam (hava, masa, su) değiştiğinde duyduğum ses de değişir. Yani ses farklı ortamlarda farklı duyulur.”
Aferin sana! Bu konunun mantığını çok iyi kavradın. Unutma, sesin kaynağı aynı kalsa bile, sesi kulağımıza taşıyan “postacı” (yani ortam) değişirse, sesin bize gelişi de değişir.