Ç. Aşağıdaki kavram haritasındaki boş bırakılan kutucukları uygun ifadelerle tamamlayınız.
Merhaba sevgili öğrencim, öncelikle seninle yakıtlar konusunu şöyle güzelce bir hatırlayalım. Yakıtlar fiziksel hâllerine göre üç ana gruba ayrılırlar: Katı, Sıvı ve Gaz yakıtlar. Şimdi kavram haritasını bu bilgiye göre adım adım dolduralım.
Adım 1: Ana Başlıkları Belirleme
Haritaya baktığımızda ortada “Sıvı yakıtlar” yazılmış. Sol tarafta örnek olarak “Odun” verilmiş. Odun sert ve elle tutulur bir maddedir, yani katıdır. O halde 1 numaralı kutucuk “Katı yakıtlar” olmalıdır.
Sağ tarafta ise örnek olarak “LPG” verilmiş. LPG (Likit Petrol Gazı) adından da anlaşılacağı üzere gaz kökenli bir yakıttır. O halde 2 numaralı kutucuk “Gaz yakıtlar” olmalıdır.
Adım 2: Örnekleri Yerleştirme
Şimdi belirlediğimiz bu türlere uygun örnekler yazalım.
Katı Yakıtlar (1. Kutu) için örnekler:
Odun zaten yazılmış. Diğer katı yakıtlarımız nelerdi? En bilineni kömürdür. Kömür çeşitlerini de yazabiliriz.
3. Kutu: Kömür (veya Linyit)
4. Kutu: Taş kömürü (veya Kok kömürü / Antrasit)
Sıvı Yakıtlar (Ortadaki Kutu) için örnekler:
Örnek olarak Benzin verilmiş. Araçlarda kullanılan diğer sıvı yakıtları düşünelim.
5. Kutu: Mazot (Motorin)
6. Kutu: Gaz yağı (veya Fuel-oil)
Gaz Yakıtlar (2. Kutu) için örnekler:
Örnek olarak LPG verilmiş. Evlerimizde ısınmak veya ocakta yemek pişirmek için kullandığımız gazı düşünelim.
7. Kutu: Doğal gaz (veya Biyogaz)
D. Aşağıdaki soruların doğru cevaplarını işaretleyiniz.
Soru 1: Maddenin katı hâliyle ilgili olarak aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?
Çözüm:
Bu soruda maddenin tanecikli yapısını hatırlamamız gerekiyor. Katı, sıvı ve gaz maddelerin hepsi taneciklerden oluşur. Şimdi şıkları tek tek inceleyelim:
- A) Tanecikleri arasındaki boşluk çok azdır. ->Doğru. Katı tanecikleri birbirine çok sıkı tutunur, boşluk yok denecek kadar azdır.
- B) Tanecikleri yalnızca titreşim hareketi yapar. ->Doğru. Katı tanecikleri sıkışık oldukları için öteleme veya dönme yapamazlar, sadece oldukları yerde titrerler.
- C) Tanecikleri arasında boşluk yoktur. ->Yanlış!İşte aradığımız cevap bu. Maddenin hâli ne olursa olsun (katı bile olsa), tanecikler arasında mutlaka mikroskobik boyutta da olsa boşluk vardır. “Hiç boşluk yoktur” ifadesi bilimsel olarak yanlıştır.
- D) Tanecikleri kuvvet etkisiyle sıkıştırılamaz. ->Doğru. Boşluklar o kadar azdır ki, katıları sıkıştıramayız kabul ederiz.
Sonuç: Yanlış olan ifade C seçeneğidir.
Soru 2: Birbiri içinde çözünmeyen K, L ve M sıvılarının kütle ve hacim değerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Bu sıvılar aynı kapta karıştırılıyor. Buna göre sıvıların kaptaki görünümü aşağıdakilerden hangisi gibi olur?
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu bir “yoğunluk” (özkütle) sorusudur. Birbiri içinde çözünmeyen sıvılar bir kaba konulduğunda; yoğunluğu en büyük olan sıvı en dibe batar, yoğunluğu en küçük olan sıvı ise en üstte yüzer.
Adım 1: Yoğunlukları Hesaplayalım
Yoğunluk formülümüzü hatırlayalım: Yoğunluk = Kütle / Hacim (d = m / v)
- K Sıvısı için: Kütle = 80 g, Hacim = 100 cm³
Yoğunluk (K) = 80 / 100 = 0,8 g/cm³ - L Sıvısı için: Kütle = 90 g, Hacim = 100 cm³
Yoğunluk (L) = 90 / 100 = 0,9 g/cm³ - M Sıvısı için: Kütle = 100 g, Hacim = 100 cm³
Yoğunluk (M) = 100 / 100 = 1 g/cm³
Adım 2: Sıralamayı Yapalım
Bulduğumuz değerlere bakalım: 1 > 0,9 > 0,8
Yani yoğunluk sıralaması: M > L > K şeklindedir.
Bu ne anlama geliyor?
En yoğun olan M sıvısı en altta olacak.
Orta yoğunluktaki L sıvısı ortada olacak.
En az yoğun olan K sıvısı en üstte olacak.
Adım 3: Şıklara Bakalım
Şimdi bu sıralamayı (En üstte K, Ortada L, En altta M) gösteren şıkkı bulalım.
- A seçeneğinde: En üstte K, Ortada L, En altta M var. Bu bizim bulduğumuzla tam uyuşuyor!
Sonuç: Doğru sıralama A seçeneğindeki gibidir. Cevap A şıkkıdır.